İslâm miras hukuku (ferâiz) hesap motorunun klasik fıkıh kaynaklarına göre doğruluğunun ve soru ağacı kapsamasının bağımsız doğrulanması.
Doğrulama üç bağımsız katmandan oluşur. Her katman, sonucu kanıt değeri taşıyan farklı bir soruyu yanıtlar:
Doğruluk. Sirâciyye, el-Muğnî, el-Mebsût ve Bidâyetü'l-Müctehid gibi klasik ferâiz kaynaklarından, beklenen payları kesirle sabit 40 vaka. Motorun çıktısı bu kesirlerle birebir kıyaslanır.
Kapsam. Kullanıcı arayüzündeki 40 sorunun her geçerli cevabı (57 dal) sistematik olarak denenir; her dalın çökmeden ve yapısal olarak geçerli sonuç ürettiği doğrulanır.
Sağlamlık. 4 mezhep üzerinde 10,000 rastgele sentetik vaka üretilir ve değişmezler kontrol edilir: terekenin tamamı dağıtılır (veya kalan beytülmâle aktarılır) ve hiçbir vaka çökmeye yol açmaz.
| Katman | Sonuç | Oran | Durum |
|---|---|---|---|
| Klasik vaka doğruluğu | 40/40 | 100.0% | GEÇTİ |
| Soru ağacı kapsaması | 57/57 | 100.0% | GEÇTİ |
| Yapısal tutarlılık | 10000/10000 | 100.0% | GEÇTİ |
| Çökme yokluğu | 10000/10000 | 100.0% | GEÇTİ |
| Kategori | Geçen | Durum |
|---|---|---|
| Kur'ânî Furûd | 13/13 | GEÇTİ |
| Umariyyatân | 2/2 | GEÇTİ |
| Avliyye | 2/2 | GEÇTİ |
| Reddiyye | 3/3 | GEÇTİ |
| Hacb | 3/3 | GEÇTİ |
| Torun | 1/1 | GEÇTİ |
| Kardeşler | 2/2 | GEÇTİ |
| Mâni-i Miras | 2/2 | GEÇTİ |
| Nine | 2/2 | GEÇTİ |
| Dede & Kardeş | 1/1 | GEÇTİ |
| Ta'sîb | 3/3 | GEÇTİ |
| Tereke Hesabı | 2/2 | GEÇTİ |
| Mezhep Tutarlılığı | 3/3 | GEÇTİ |
| Beytülmâl | 1/1 | GEÇTİ |
| No | Vaka / Kaynak / Kontroller | Mezhep | Durum |
|---|---|---|---|
| A01 |
Koca, çocuk yok → 1/2
Kur'an 4:12; Sirâciyye §Furûd
✓ Koca: beklenen 1/2, çıktı 0.5000 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 |
Hanefi | GEÇTİ |
| A02 |
Koca + oğul → 1/4
Kur'an 4:12
✓ Koca: beklenen 1/4, çıktı 0.2500 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 |
Hanefi | GEÇTİ |
| A03 |
Zevce (eş), çocuk yok → 1/4
Kur'an 4:12; Sirâciyye §Furûd
✓ Eş: beklenen 1/4, çıktı 0.2500 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 |
Hanefi | GEÇTİ |
| A04 |
Zevce + oğul → 1/8
Kur'an 4:12
✓ Eş: beklenen 1/8, çıktı 0.1250 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 |
Hanefi | GEÇTİ |
| A05 |
4 eş + oğul → grup 1/8, kişi başı 1/32
Kur'an 4:12; Sirâciyye (eşler payı eşit böler)
✓ Eşler (grup): beklenen 1/8, çıktı 0.1250 ✓ Her eş (kişi): beklenen 1/32, çıktı 0.0312 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 |
Hanefi | GEÇTİ |
| A06 |
Baba + oğul → baba 1/6
Kur'an 4:11
✓ Baba: beklenen 1/6, çıktı 0.1667 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 |
Hanefi | GEÇTİ |
| A07 |
Anne + oğul → anne 1/6
Kur'an 4:11
✓ Anne: beklenen 1/6, çıktı 0.1667 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 |
Hanefi | GEÇTİ |
| A08 |
Anne + baba (çocuk/kardeş yok) → anne 1/3, baba 2/3
Kur'an 4:11; Sirâciyye
✓ Anne: beklenen 1/3, çıktı 0.3333 ✓ Baba (asabe): beklenen 2/3, çıktı 0.6667 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 |
Hanefi | GEÇTİ |
| A09 |
Tek kız (asabe yok) → 1/2 farz + redd = tam
Kur'an 4:11; Sirâciyye §Redd (Hanefî)
✓ Tek kız (redd ile): beklenen 1, çıktı 1.0000 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 (kalan beytülmâle) |
Hanefi | GEÇTİ |
| A10 |
2 kız + baba → kızlar 2/3, baba 1/3
Kur'an 4:11 (iki+ kız 2/3); baba kalanı asabe alır
✓ 2 kız (grup): beklenen 2/3, çıktı 0.6667 ✓ Baba (1/6 farz + kalan asabe): beklenen 1/3, çıktı 0.3333 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 |
Hanefi | GEÇTİ |
| A11 |
Oğul + kız → 2:1 ta'sîb (kız 1/3, oğul 2/3)
Kur'an 4:11 (li'z-zekeri mislu hazzı'l-ünseyeyn)
✓ Oğul: beklenen 2/3, çıktı 0.6667 ✓ Kız: beklenen 1/3, çıktı 0.3333 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 |
Hanefi | GEÇTİ |
| B01 |
Koca + anne + baba → anne KALANIN 1/3'ü = 1/6
Sirâciyye §Garrâveyn; Hz. Ömer kazâsı
Anne tüm terekenin 1/3'ünü DEĞİL, koca payı sonrası kalanın 1/3'ünü alır.
✓ Koca: beklenen 1/2, çıktı 0.5000 ✓ Anne (kalanın 1/3'ü): beklenen 1/6, çıktı 0.1667 ✓ Baba: beklenen 1/3, çıktı 0.3333 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 |
Hanefi | GEÇTİ |
| B02 |
Eş + anne + baba → anne kalanın 1/3'ü = 1/4
Sirâciyye §Garrâveyn
✓ Eş: beklenen 1/4, çıktı 0.2500 ✓ Anne (kalanın 1/3'ü): beklenen 1/4, çıktı 0.2500 ✓ Baba: beklenen 1/2, çıktı 0.5000 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 |
Hanefi | GEÇTİ |
| C01 |
Minbariyye: koca + 2 kız + anne + baba (avl 12→15)
Sirâciyye §Avl; Hz. Ali (minber kazâsı)
✓ Koca (3/15): beklenen 1/5, çıktı 0.2000 ✓ Anne (2/15): beklenen 2/15, çıktı 0.1333 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 |
Hanefi | GEÇTİ |
| C02 |
Koca + 2 kız kardeş (apb) → avl 6→7
Sirâciyye §Avl
✓ Koca (3/7): beklenen 3/7, çıktı 0.4286 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 |
Hanefi | GEÇTİ |
| D01 |
Yalnız anne → 1/3 + redd = tam
Sirâciyye §Redd (Hanefî/Hanbelî)
✓ Anne (redd ile): beklenen 1, çıktı 1.0000 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 (kalan beytülmâle) |
Hanefi | GEÇTİ |
| D02 |
Eş + anne (asabe yok) → eş 1/4 (redd almaz), anne 3/4
Sirâciyye §Redd: eşler redde girmez
✓ Eş (redd yok): beklenen 1/4, çıktı 0.2500 ✓ Anne (1/3 + redd): beklenen 3/4, çıktı 0.7500 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 (kalan beytülmâle) |
Hanefi | GEÇTİ |
| D03 |
Anne + tek kız (asabe yok) → 1:3 oranında redd
Sirâciyye §Redd; kız 1/2 + anne 1/6, kalan 2/6 oranlı redd
✓ Kız (redd ile): beklenen 3/4, çıktı 0.7500 ✓ Anne (redd ile): beklenen 1/4, çıktı 0.2500 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 (kalan beytülmâle) |
Hanefi | GEÇTİ |
| E01 |
Oğul varken kardeşler düşer (hacb-ı hirmân)
Sirâciyye §Hacb; oğul kardeşi tamamen perdeler
Kardeşler 0 pay almalı.
✓ Oğul (tek mirasçı): beklenen 1, çıktı 1.0000 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 |
Hanefi | GEÇTİ |
| E02 |
Baba varken dede ve kardeşler düşer
Sirâciyye §Hacb; baba dedeyi ve kardeşi perdeler
✓ Baba (tek mirasçı): beklenen 1, çıktı 1.0000 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 |
Hanefi | GEÇTİ |
| E03 |
Anne + baba + oğul → her ebeveyn 1/6, oğul kalan
Kur'an 4:11
✓ Anne: beklenen 1/6, çıktı 0.1667 ✓ Baba: beklenen 1/6, çıktı 0.1667 ✓ Oğul (kalan): beklenen 2/3, çıktı 0.6667 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 |
Hanefi | GEÇTİ |
| F01 |
Tek kız + oğlun kızı → farz 1/2 + 1/6, redd ile 3/4 + 1/4
Sirâciyye §Redd; öz kız 1/2, oğlun kızı 1/6 (tekmile), kalan 1/3 redd 3:1
Farz: öz kız 1/2, oğlun kızı 1/6 (2/3 tamamlama). Asabe yok → kalan 1/3, 3:1 oranında redd → öz kız 3/4, oğlun kızı 1/4.
✓ Öz kız (redd ile): beklenen 3/4, çıktı 0.7500 ✓ Oğlun kızı (redd ile): beklenen 1/4, çıktı 0.2500 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 (kalan beytülmâle) |
Hanefi | GEÇTİ |
| G01 |
Anne-bir 2 kardeş → 1/3 (eşit böler, cinsiyet farkı yok)
Kur'an 4:12; anne-bir kardeşler 2+ ise 1/3 eşit
Anne 1/6 (birden çok kardeş hacbi), anne-bir kardeşler 1/3.
✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 (kalan beytülmâle) |
Hanefi | GEÇTİ |
| G02 |
Tek ana-baba-bir kız kardeş → 1/2
Kur'an 4:176; Sirâciyye
Tek apb kız kardeş 1/2 farz, asabe yoksa redd ile tamamlanır.
✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 (kalan beytülmâle) |
Hanefi | GEÇTİ |
| H01 |
Gayrimüslim oğul mirastan men → pay 0
Hadis: 'Müslüman kâfire... mirasçı olmaz' (Buhârî/Müslim)
Gayrimüslim oğul 0 pay; ama BAŞKASINI hacb etmez (anne 1/6 değil 1/3 olabilir).
✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 (kalan beytülmâle) |
Hanefi | GEÇTİ |
| H02 |
Katil oğul mirastan men → pay 0
Hadis: 'Katile miras yoktur' (Tirmizî); Muğnî
✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 |
Hanefi | GEÇTİ |
| I01 |
Eş + tek kız (asabe yok) → eş 1/8, kız 7/8 (redd)
Kur'an 4:12; Sirâciyye §Redd (eş redde girmez)
✓ Eş (redd yok): beklenen 1/8, çıktı 0.1250 ✓ Kız (1/2 + redd): beklenen 7/8, çıktı 0.8750 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 (kalan beytülmâle) |
Hanefi | GEÇTİ |
| I02 |
Eş + 2 kız + baba → eş 1/8, kızlar 2/3, baba kalan
Kur'an 4:11-12
✓ Eş: beklenen 1/8, çıktı 0.1250 ✓ 2 kız: beklenen 2/3, çıktı 0.6667 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 |
Hanefi | GEÇTİ |
| J01 |
Anneanne + oğul → nine 1/6, oğul kalan
Hadis (Muğîre b. Şu'be: nineye 1/6); Sirâciyye
✓ Nine: beklenen 1/6, çıktı 0.1667 ✓ Oğul (kalan): beklenen 5/6, çıktı 0.8333 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 |
Hanefi | GEÇTİ |
| J02 |
İki nine (anne+baba tarafı) + oğul → 1/6 ortak
Sirâciyye; nineler 1/6'yı paylaşır
İki nine birlikte 1/6 alır, eşit böler (her biri 1/12).
✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 |
Hanefi | GEÇTİ |
| K01 |
Hanefî: dede + apb erkek kardeş → dede perdeler
Hanefî (Ebû Hanîfe): dede baba gibi, kardeşi düşürür
Hanefî mezhebinde dede kardeşi tamamen perdeler.
✓ Dede (tek mirasçı): beklenen 1, çıktı 1.0000 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 |
Hanefi | GEÇTİ |
| L01 |
Tek kız + apb kız kardeş → kız 1/2, kız kardeş asabe 1/2
Hadis (İbn Mes'ûd kazâsı); Sirâciyye — kız kardeş asabe ma'a'l-gayr
Kız kardeş, kızla birlikte asabe olur ve kalan 1/2'yi alır.
✓ Öz kız: beklenen 1/2, çıktı 0.5000 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 |
Hanefi | GEÇTİ |
| M01 |
2 oğul → her biri 1/2
Kur'an 4:11; oğullar eşit böler
✓ Her oğul: beklenen 1/2, çıktı 0.5000 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 |
Hanefi | GEÇTİ |
| M02 |
3 oğul → her biri 1/3
Kur'an 4:11
✓ Her oğul: beklenen 1/3, çıktı 0.3333 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 |
Hanefi | GEÇTİ |
| N01 |
Borç düşümü: 240.000 mal − 40.000 borç → net 200.000, oğul tamamı
Kur'an 4:11 ('min ba'di vasiyyetin yûsî bihâ ev deyn')
Borç farzlardan önce düşülür; net tereke 200.000 üzerinden dağıtılır.
✓ Oğul (net terekenin tamamı): beklenen 1, çıktı 1.0000 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 |
Hanefi | GEÇTİ |
| N02 |
Vasiyet (1/3 sınırı içinde) mirasçı dışına → kalan dağıtılır
Hadis: vasiyet 1/3'ü aşamaz; Muğnî
60.000 vasiyet (1/5 < 1/3) düşülür; kalan 240.000 oğula.
✓ Oğul (vasiyet sonrası tamamı): beklenen 1, çıktı 1.0000 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 |
Hanefi | GEÇTİ |
| O01 |
Şâfiî: anne + baba + oğul → 1/6, 1/6, kalan
Kur'an 4:11 (mezhepler furûdda ittifak eder)
✓ Anne: beklenen 1/6, çıktı 0.1667 ✓ Baba: beklenen 1/6, çıktı 0.1667 ✓ Oğul: beklenen 2/3, çıktı 0.6667 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 |
Safii | GEÇTİ |
| O02 |
Mâlikî: anne + baba + oğul → 1/6, 1/6, kalan
Kur'an 4:11
✓ Anne: beklenen 1/6, çıktı 0.1667 ✓ Baba: beklenen 1/6, çıktı 0.1667 ✓ Oğul: beklenen 2/3, çıktı 0.6667 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 |
Maliki | GEÇTİ |
| O03 |
Hanbelî: anne + baba + oğul → 1/6, 1/6, kalan
Kur'an 4:11
✓ Anne: beklenen 1/6, çıktı 0.1667 ✓ Baba: beklenen 1/6, çıktı 0.1667 ✓ Oğul: beklenen 2/3, çıktı 0.6667 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 |
Hanbeli | GEÇTİ |
| P01 |
Şâfiî: yalnız tek kız → 1/2, kalan beytülmâle
Şâfiî klasik: redd yok, kalan beytülmâle (devlet hazinesi)
distributed_ratio < 1 olur; kalan 1/2 beytülmâle (meşrû).
✓ Tek kız (redd yok): beklenen 1/2, çıktı 0.5000 ✓ Tereke tam dağıtım: 1.0000 (kalan beytülmâle) |
Safii | GEÇTİ |
| Soru / Alan | Denenen dal | Durum |
|---|---|---|
| Amca | 1/1 | GEÇTİ |
| Amca oğlu | 1/1 | GEÇTİ |
| Ana-baba-bir erkek kardeş | 2/2 | GEÇTİ |
| Ana-baba-bir kız kardeş | 2/2 | GEÇTİ |
| Ana-bir erkek kardeş | 1/1 | GEÇTİ |
| Ana-bir kız kardeş | 1/1 | GEÇTİ |
| Anne hayatta mı | 2/2 | GEÇTİ |
| Anne mâni | 2/2 | GEÇTİ |
| Anneanne | 1/1 | GEÇTİ |
| Baba hayatta mı | 2/2 | GEÇTİ |
| Baba mâni | 1/1 | GEÇTİ |
| Baba-bir erkek kardeş | 1/1 | GEÇTİ |
| Babaanne | 1/1 | GEÇTİ |
| Borç (tereke öncesi) | 1/1 | GEÇTİ |
| Büyük dede hayatta mı | 1/1 | GEÇTİ |
| Cenaze masrafı | 1/1 | GEÇTİ |
| Dayı (zevil erham) | 1/1 | GEÇTİ |
| Dede hayatta mı | 1/1 | GEÇTİ |
| Evlatlık + vasiyet | 1/1 | GEÇTİ |
| Eş hamile mi | 1/1 | GEÇTİ |
| Eş sayısı | 3/3 | GEÇTİ |
| Hala (zevil erham) | 1/1 | GEÇTİ |
| Hamile varsayımı | 3/3 | GEÇTİ |
| Hünsâ-i müşkil | 1/1 | GEÇTİ |
| Koca var mı | 1/1 | GEÇTİ |
| Kız sayısı | 3/3 | GEÇTİ |
| Maraz-ı mevt boşanma | 1/1 | GEÇTİ |
| Mefkud (kayıp) | 1/1 | GEÇTİ |
| Mehr borcu | 1/1 | GEÇTİ |
| Mezhep | 4/4 | GEÇTİ |
| Mügharrak (toplu ölüm) | 1/1 | GEÇTİ |
| Oğlun kızı (torun) | 1/1 | GEÇTİ |
| Oğlun oğlu (torun) | 1/1 | GEÇTİ |
| Oğul sayısı | 3/3 | GEÇTİ |
| Teyze (zevil erham) | 1/1 | GEÇTİ |
| Vasiyet (mirasçı dışı) | 1/1 | GEÇTİ |
| Vefat eden cinsiyeti | 2/2 | GEÇTİ |
| Veled-i zinâ | 1/1 | GEÇTİ |
| Zû'l-karâbeteyn | 1/1 | GEÇTİ |
| İskat/kefaret | 1/1 | GEÇTİ |
10,000 rastgele vaka 4 mezhep üzerinde üretildi. Çökme: 0. Tereke tam dağıtım oranı: 100.0%.
Hiçbir tutarlılık anomalisi bulunmadı — 10,000 sentetik vakanın tamamında tereke eksiksiz dağıtıldı veya kalan meşrû şekilde beytülmâle aktarıldı.
Bu rapor otomatik üretilir ve bağımsız olarak yeniden çalıştırılabilir:
python -m tools.verification.run_verification python -m tools.verification.render_report
Tüm girdi vakaları ve beklenen kesirler
tools/verification/golden_cases.py içinde açık kaynak olarak yer alır;
her vaka klasik fıkıh kaynağına atıfla işaretlenmiştir.