راهنماهای فرائض۳ دقیقه مطالعه

مناسخه: اگر وارثی پیش از تقسیم ترکه بمیرد چه می‌شود؟

اگر یکی از وارثان پیش از تقسیم ترکه بمیرد چه می‌شود؟ تعریف مناسخه، روش جمع کردن دو فوت در یک جدول و محاسبه مثالی که ابن قدامه در المغنی آورده است.

مناسخه: اگر وارثی پیش از تقسیم ترکه بمیرد چه می‌شود؟
در این مقاله

۱مناسخه چیست؟

مناسخه آن است که یکی از وارثان کسی پیش از تقسیم ترکه او بمیرد (المغني، ⁦6/292⁩؛ الاختيار، ⁦5/117⁩). بسیاری از خانواده‌ها ترکه را سال‌ها بعد تقسیم می‌کنند؛ سهم وارثی که در این میان می‌میرد از بین نمی‌رود، بلکه به وارثان خود او می‌رسد.

محاسبه دو مرحله دارد: نخست مسئله متوفای اول حل می‌شود، سپس آنچه متوفای دوم از آن برده میان وارثانش تقسیم می‌شود (الاختيار، ⁦5/117⁩).

۲روش گام‌به‌گام

  • گام ۱: وارثان متوفای اول، سهم آنها و مخرج مسئله را تعیین کنید.
  • گام ۲: سهام متوفای دوم را از این مسئله جدا کنید و مسئله دوم را برای وارثان او حل کنید.
  • گام ۳: اگر این سهام بر مسئله دوم بخش‌پذیر باشد، هر دو مسئله با مخرج اول حل شده است. وگرنه به موافقت (وفق) میان سهام و مسئله دوم نگاه می‌شود؛ وفقِ مسئله دوم، و اگر موافقتی نباشد کلِ مسئله دوم، در مسئله اول ضرب می‌شود (الاختيار، ⁦5/117⁩؛ المغني، ⁦6/293⁩).
  • گام ۴: سهام کسی که در هر دو مسئله ارث می‌برد جمع می‌شود. اگر وارث سومی بمیرد، همین گام‌ها تکرار می‌شود (الاختيار، ⁦5/117⁩).

۳مثال: مسئله المغنی

ابن قدامه این مسئله را آورده است (المغني، ⁦6/293⁩): مردی درگذشت و همسر، دختری از همسری دیگر و یک برادر از او ماندند. پیش از تقسیم، دختر هم درگذشت؛ وارثان او شوهر، دختر و عمویش، یعنی برادر متوفای اول، بودند (مادرش در قید حیات نبود).

  • مسئله اول (۸): همسر ۱/۸ ← ۱ سهم، دختر ۱/۲ ← ۴ سهم، برادر باقی‌مانده ← ۳ سهم.
  • مسئله دوم (۴): شوهر ۱/۴ ← ۱، دخترش ۱/۲ ← ۲، عمو باقی‌مانده ← ۱. چهار سهم دختر درگذشته بر این مسئله بخش‌پذیر است.
  • نتیجه (۸): همسر ۱، شوهر دختر ۱، دخترِ دختر ۲، برادر ۳ + ۱ = ۴ سهم.

اگر ترکه 800,000 باشد، همسر 100,000، شوهر دختر 100,000، دخترِ دختر 200,000 و برادر 400,000 می‌برند. محاسبه مناسخه در Faraid.AI همین نتیجه را در چهار مذهب می‌دهد.

۴راه کوتاه: وقتی وارثان همان‌ها هستند

اگر وارثان متوفای دوم همان وارثانِ باقی‌مانده متوفای اول باشند و به همان نسبت از او ارث ببرند، محاسبه جداگانه لازم نیست؛ ترکه مستقیماً میان وارثان باقی‌مانده تقسیم می‌شود (المغني، ⁦6/292⁩). در مثال ابن قدامه، مردی پنج پسر و پنج دختر بر جای گذاشت که شش تن از آنها یکی پس از دیگری درگذشتند؛ ترکه میان دو پسر و دو دخترِ باقی‌مانده تقسیم شد، سهم پسر دو برابر دختر (المغني، ⁦6/292⁩).

فوت‌های پیاپی را می‌توانید در ماشین‌حساب Faraid.AI در دو مرحله وارد کنید: نخست ترکه متوفای اول محاسبه می‌شود، سپس سهم وارثِ درگذشته میان وارثانش تقسیم می‌شود. نتیجه جنبه آگاهی‌بخشی دارد؛ در مسائل پیچیده با کارشناس فرائض مشورت کنید.

پرسش‌های رایج

آیا سهم وارثی که پیش از تقسیم بمیرد از بین می‌رود؟

نه. سهم او به ترکه خودش افزوده می‌شود و به وارثانش می‌رسد؛ محاسبه به روش مناسخه است (الاختيار، ⁦5/117⁩).

آیا مناسخه درباره اعضای خانواده‌ای که در یک حادثه مرده‌اند اجرا می‌شود؟

اگر معلوم نباشد کدام زودتر مرده، نه: به نظر بیشتر عالمان از یکدیگر ارث نمی‌برند و مال هر یک به وارثان زنده‌اش می‌رسد (الاختيار، ⁦5/112⁩). اگر ترتیب فوت معلوم باشد، ترکه کسی که زودتر مرده با مناسخه حل می‌شود.

آیا مذاهب در مناسخه نتیجه متفاوتی می‌دهند؟

روش در منابع حنفی و حنبلی یکسان شرح داده شده است (الاختيار، ⁦5/117⁩؛ المغني، ⁦6/292-293⁩). اگر نتیجه متفاوت باشد، تفاوت از قواعد معمول هر مرحله می‌آید، مانند جد همراه برادران یا رد؛ در مثال بالا چهار مذهب هم‌نظرند.

منابع

  1. ابن قدامة، موفق الدين عبد الله بن أحمد (ت 620هـ). المغني. القاهرة: مكتبة القاهرة، 1388هـ/1968م — ⁦6/292⁩، ⁦6/292-293⁩، ⁦6/293⁩.
  2. الموصلي، مجد الدين عبد الله بن محمود (ت 683هـ). الاختيار لتعليل المختار. القاهرة: مطبعة الحلبي، 1356هـ/1937م — ⁦5/112⁩، ⁦5/117⁩.

ارجاعات فقهی به چاپ‌های ذکرشده از کتاب‌های کلاسیک اهل سنت است (جلد/صفحه؛ برای الموطأ شماره روایت در چاپ اعظمی). احادیث از جایی نقل شده‌اند که این کتاب‌ها آن‌ها را روایت کرده‌اند. ارجاعات حقوقی به متن قوانین نافذ است.

این مقاله اطلاعات عمومی است و فتوا یا مشاوره حقوقی نیست. پیش از اقدام با عالم متخصص فرائض و وکیل مشورت کنید.