
در این مقاله
۱سهم همسر به وجود فرزند بستگی دارد
زن و شوهر به سبب نکاح صحیح از یکدیگر ارث میبرند و هرگز بهطور کامل محجوب نمیشوند؛ تنها سهمشان بسته به اینکه متوفی فرزند داشته باشد یا نه تغییر میکند (النساء: 12؛ مختصر القدوري، ص 245؛ الاختيار، 5/94):
- شوهر: اگر زنِ درگذشته فرزند نداشته باشد ۱/۲، و اگر داشته باشد ۱/۴.
- زن: اگر شوهرِ درگذشته فرزند نداشته باشد ۱/۴، و اگر داشته باشد ۱/۸.
مقصود از فرزند در اینجا پسر و دختر متوفی و فرزندانِ پسر اوست؛ فرزندانِ دختر سهم همسر را کم نمیکنند (مختصر القدوري، ص 245). لازم نیست فرزند از همسرِ بازمانده باشد: پسرِ شوهر از ازدواج پیشین هم سهم زن را به ۱/۸ میرساند.
۲اگر بیش از یک زن باشد
تعداد زنان سهم را افزایش نمیدهد: دو، سه یا چهار زن همان ۱/۴ یا ۱/۸ را بهطور مساوی تقسیم میکنند؛ در این باره اجماع هست (الاختيار، 5/91).
مثال: مردی درگذشته و دو همسر (فاطمه و خدیجه)، یک پسر (علی) و یک دختر (زینب) از او ماندهاند. ترکه خالص: 960,000.
- همسران: به سبب وجود فرزند رویهم ۱/۸، هر یک ۱/۱۶ ← 60,000
- علی: دو سهم از باقیمانده، ۷/۱۲ ← 560,000
- زینب: یک سهم از باقیمانده، ۷/۲۴ ← 280,000
این نتیجه در چهار مذهب یکسان است.
۳بدون فرزند: دو مثال
زنی درگذشته و شوهر و یک خواهر تنی از او ماندهاند؛ فرزند و پدر و مادر ندارد. شوهر ۱/۲ و خواهر ۱/۲ میبرند (النساء: 12؛ النساء: 176). اگر ترکه خالص 960,000 باشد، به هر یک 480,000 میرسد.
مردی درگذشته و همسر، مادر و یک برادر تنی از او ماندهاند. همسر ۱/۴ (240,000) و مادر ۱/۳ (320,000) میبرند؛ یک برادر سهم مادر را کم نمیکند. باقیمانده ۵/۱۲ (400,000) بهعنوان عصبه از آنِ برادر است (النساء: 11؛ مختصر القدوري، ص 245). هر دو نتیجه در چهار مذهب یکسان است.
۴طلاق و عده: همسر تا کی وارث میماند؟
- طلاق رجعی: اگر شوهر پیش از پایان عده بمیرد، زن و شوهر از یکدیگر ارث میبرند؛ اختلافی در این باره شناخته نیست (المغني، 6/394).
- طلاق بائن در حال سلامت یا عدهای که تمام شده: زن و شوهر از یکدیگر ارث نمیبرند؛ در این باره اجماع هست (المغني، 6/394-395).
- طلاق بائن در بیماری منجر به مرگ: اگر شوهر در بیماریای که به مرگش میانجامد زنش را طلاق بائن دهد و از همان بیماری بمیرد، مذاهب اختلاف دارند.
به نظر مذهب حنفی اگر شوهر در عده زن بمیرد، زن ارث میبرد و اگر پس از آن بمیرد، نمیبرد (مختصر القدوري، ص 158). دیدگاه مشهور حنبلی این است که زن پس از عده نیز تا ازدواج نکرده ارث میبرد؛ مذهب مالکی او را حتی پس از ازدواج دوباره وارث میداند (المغني، 6/395-396). بنا بر قول جدید امام شافعی، زنی که طلاق بائن گرفته ارث نمیبرد (المغني، 6/395). در این حالت اگر زن زودتر بمیرد، شوهر از او ارث نمیبرد (المغني، 6/395).
۵مهریه و اختلاف دین
مهریه پرداختنشده دِینی است که پیش از تقسیم ارث از ترکه پرداخت میشود؛ زن نخست مهریهاش و سپس سهمالارثش را میگیرد (مختصر القدوري، ص 147؛ الاختيار، 5/85).
زن و شوهری که دینشان متفاوت است از یکدیگر ارث نمیبرند؛ مثلاً همسر مسیحی یا یهودی مرد مسلمان از او ارث نمیبرد (مختصر القدوري، ص 245؛ المغني، 6/367). مرد میتواند در حد یکسوم برای چنین همسری وصیت کند (المغني، 6/217).
خانواده خود را در ماشینحساب رایگان فرائض وارد کنید تا سهم همسر را بر اساس چهار مذهب همراه با دلیل ببینید. نتیجه جنبه آگاهیبخشی دارد؛ در مسائل پیچیده با کارشناس فرائض مشورت کنید.
پرسشهای رایج
آیا همسر کل خانه خانواده را میبرد؟
آیا زن مطلقه ارث میبرد؟
آیا همسر از پدرشوهر یا مادرزن ارث میبرد؟
Faraid.AI سهم همسر را چگونه حساب میکند؟
منابع
- قرآن کریم — النساء: 11، 12، 176.
- القدوري، أبو الحسين أحمد بن محمد (ت 428هـ). مختصر القدوري. تحقيق كامل محمد محمد عويضة. بيروت: دار الكتب العلمية، 1418هـ/1997م — ص 147، 158، 245.
- ابن قدامة، موفق الدين عبد الله بن أحمد (ت 620هـ). المغني. القاهرة: مكتبة القاهرة، 1388هـ/1968م — 6/217، 6/367، 6/394، 6/394-395، 6/395، 6/395-396.
- الموصلي، مجد الدين عبد الله بن محمود (ت 683هـ). الاختيار لتعليل المختار. القاهرة: مطبعة الحلبي، 1356هـ/1937م — 5/85، 5/91، 5/94.
ارجاعات فقهی به چاپهای ذکرشده از کتابهای کلاسیک اهل سنت است (جلد/صفحه؛ برای الموطأ شماره روایت در چاپ اعظمی). احادیث از جایی نقل شدهاند که این کتابها آنها را روایت کردهاند. ارجاعات حقوقی به متن قوانین نافذ است.
این مقاله اطلاعات عمومی است و فتوا یا مشاوره حقوقی نیست. پیش از اقدام با عالم متخصص فرائض و وکیل مشورت کنید.


