
Bu yazıda
1Eşin payı çocuğa göre değişir
Eşler geçerli nikâh sebebiyle birbirine mirasçı olur ve hiçbir durumda tamamen düşmez; yalnız payları ölenin çocuğu olup olmamasına göre değişir (Nisâ 4/12; Kudûrî, s. 245; el-İhtiyâr, 5/94):
- Koca: ölen karısının çocuğu yoksa 1/2, varsa 1/4.
- Zevce: ölen kocasının çocuğu yoksa 1/4, varsa 1/8.
Buradaki çocuk, ölenin oğlu ve kızıyla oğlunun çocuklarıdır; kızın çocukları eşin payını azaltmaz (Kudûrî, s. 245). Çocuğun eşin kendisinden olması gerekmez: kocanın önceki evliliğinden olan bir oğlu da zevcenin payını 1/8'e indirir.
2Birden fazla zevce varsa
Zevcelerin sayısı payı artırmaz: iki, üç veya dört zevce, tek zevceye düşen 1/4'ü ya da 1/8'i aralarında eşit paylaşır; bu konuda icmâ vardır (el-İhtiyâr, 5/91).
Örnek: Bir erkek vefat etti; iki zevcesi (Fatma ve Hatice), bir oğlu (Ali) ve bir kızı (Zeynep) kaldı. Net tereke 960.000 TL.
- Zevceler: çocuk olduğu için birlikte 1/8, her biri 1/16 → 60.000 TL
- Ali: kalanın iki hissesi, 7/12 → 560.000 TL
- Zeynep: kalanın bir hissesi, 7/24 → 280.000 TL
Bu sonuç dört mezhepte aynıdır.
3Çocuk yokken eşin payı: iki örnek
Kadın vefat etti; kocası ve bir öz kız kardeşi kaldı, çocuğu ve anne-babası yok. Koca 1/2, kız kardeş 1/2 alır (Nisâ 4/12; Nisâ 4/176). Net tereke 960.000 TL ise her birine 480.000 TL düşer.
Erkek vefat etti; zevcesi, annesi ve bir öz erkek kardeşi kaldı. Zevce 1/4 (240.000 TL), anne 1/3 (320.000 TL) alır; tek kardeş annenin payını azaltmaz. Kalan 5/12 (400.000 TL) asabe olarak kardeşindir (Nisâ 4/11; Kudûrî, s. 245). Her iki örneğin sonucu dört mezhepte aynıdır.
4Boşanma ve iddet: eş ne zaman mirasçı kalır?
- Ric'î talak: koca iddet bitmeden vefat ederse eşler birbirine mirasçı olur; bu konuda bilinen bir ihtilaf yoktur (el-Muğnî, 6/394).
- Sağlıkta bâin talak ya da biten iddet: eşler birbirine mirasçı olmaz; bu konuda icmâ vardır (el-Muğnî, 6/394-395).
- Ölüm hastalığında bâin talak (firâr): koca ölüm hastalığında karısını bâin talakla boşar ve o hastalıktan ölürse mezhepler ayrışır.
Hanefî mezhebine göre kadın, koca iddeti içinde ölürse mirasçı olur; iddet bittikten sonra ölürse olmaz (Kudûrî, s. 158). Hanbelî mezhebinde meşhur görüş, kadının iddetten sonra da başkasıyla evlenmedikçe mirasçı olmasıdır; Mâlikî mezhebi evlense bile mirasçı sayar (el-Muğnî, 6/395-396). Şâfiî mezhebinin yeni görüşüne göre bâin talakla boşanan kadın mirasçı olmaz (el-Muğnî, 6/395). Bu durumda kadın önce ölürse koca ondan mirasçı olmaz (el-Muğnî, 6/395).
5Mehir alacağı ve din farkı
Ödenmemiş mehir, miras paylaştırılmadan önce terekeden ödenen bir borçtur; zevce önce mehrini, sonra miras payını alır (Kudûrî, s. 147; el-İhtiyâr, 5/85).
Dinleri farklı olan eşler birbirine mirasçı olmaz; örneğin Müslüman bir erkeğin Hristiyan veya Yahudi zevcesi ondan miras almaz (Kudûrî, s. 245; el-Muğnî, 6/367). Erkek, üçte bir sınırı içinde böyle bir eşine vasiyet edebilir (el-Muğnî, 6/217); ayrıntı için vasiyet yazısına bakın.
Kendi ailenizi ücretsiz feraiz hesaplayıcısına girerseniz eşin payını dört mezhebe göre, gerekçeleriyle görürsünüz. Sonuç bilgilendirme amaçlıdır; karmaşık vakalarda yetkin bir feraiz uzmanına danışın.
Sık Sorulan Sorular
Eş, ölenin evinin tamamını alır mı?
Boşanmış eş mirasçı olur mu?
Eş, kayınpederinden veya kayınvalidesinden miras alır mı?
Faraid.AI eşin payını nasıl hesaplıyor?
Kaynaklar
- Kur'ân-ı Kerîm — Nisâ 4/11, 12, 176.
- Kudûrî, Ebü'l-Hüseyn Ahmed b. Muhammed (ö. 428/1037). el-Muhtasar. Thk. Kâmil Muhammed Muhammed Uveyda. Beyrut: Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1418/1997 — s. 147, 158, 245.
- İbn Kudâme, Muvaffakuddîn Abdullah b. Ahmed (ö. 620/1223). el-Muğnî. Kahire: Mektebetü'l-Kâhire, 1388/1968 — 6/217, 6/367, 6/394, 6/394-395, 6/395, 6/395-396.
- Mevsılî, Mecdüddîn Abdullah b. Mahmûd (ö. 683/1284). el-İhtiyâr li-ta'lîli'l-Muhtâr. Kahire: Matbaatü'l-Halebî, 1356/1937 — 5/85, 5/91, 5/94.
Fıkhî atıflar, künyesi verilen klasik Ehl-i Sünnet eserlerinin belirtilen baskılarına göredir (cilt/sayfa; el-Muvatta' için A'zamî neşrinin rivayet numarası). Hadisler, bu eserlerin naklettiği yer gösterilerek anılmıştır. Hukuki atıflar kanunların yürürlükteki metnine yapılmıştır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; fetva veya hukuki görüş değildir. Uygulamadan önce yetkili bir İslam miras hukuku uzmanına ve avukata danışınız.


