
Bu yazıda
1Vasiyet terekede nerede yer alır?
Kur'an'da miras payları, “yapılan vasiyetten ve borçtan sonra” diye belirtilir (Nisâ 4/11; Nisâ 4/12). Terekeden sırasıyla cenaze masrafları, borçlar ve vasiyet ayrılır; kalan net tereke mirasçılara paylaştırılır (el-İhtiyâr, 5/85). Vasiyet borçlardan sonra gelir: borca batık bir terekede vasiyet yerine getirilmez.
2Üçte bir sınırı
Hz. Peygamber, malının çoğunu vasiyet etmek isteyen Sa'd b. Ebû Vakkâs'a “Üçte bir; üçte bir de çoktur” buyurmuştur (el-Muğnî, 6/137). Bu yüzden vasiyet, borçlardan sonra kalan malın en fazla 1/3'ü kadar uygulanır. Üçte biri aşan kısım ancak mirasçılar mirasbırakanın ölümünden sonra onay (icazet) verirse geçerli olur.
Örnek: Borçlardan sonra kalan mal 900.000 TL ise vasiyet en fazla 300.000 TL olabilir. Mirasçılar zevce, bir oğul ve bir kız; 300.000 TL bir hayır kurumuna vasiyet edilmişse kalan 600.000 TL paylaştırılır: zevce 1/8 = 75.000 TL; kalan 525.000 TL'den oğul 350.000 TL, kız 175.000 TL alır (Nisâ 4/11; Nisâ 4/12).
3Mirasçıya vasiyet
Hadiste “Allah her hak sahibine hakkını vermiştir; artık vârise vasiyet yoktur” buyrulur. Mirasçı lehine vasiyet, diğer mirasçılar vasiyet edenin ölümünden sonra icazet vermedikçe geçerli değildir (el-Muğnî, 6/137, 141). Mirasçı olmayan kişilere ise 1/3 sınırı içinde vasiyet yapılabilir: evlatlık, gelin, damat, hacb edilen torun ya da bir hayır kurumu gibi (Ahzâb 33/4; Ahzâb 33/5; el-Muğnî, 6/137).
4Vasiyyet-i vâcibe: yetim torunlar için
Klasik feraizde ölenin hayatta bir oğlu varsa, ondan önce ölmüş oğlunun çocukları dedelerine mirasçı olmaz; kızın çocukları ise zevi'l-erhâmdandır (Kudûrî, s. 245; Kudûrî, s. 247). Cumhura göre vasiyet etmek vacip değildir; Hanbelîlerden Ebû Bekir Abdülazîz ile Dâvûd ez-Zâhirî, mirasçı olmayan yakınlara vasiyetin vacip olduğunu söylemiş, bu görüş Mesrûk, Tâvûs ve Katâde'den de nakledilmiştir (Bakara 2/180; el-Muğnî, 6/137-138).
Bazı ülkeler bu görüşe dayanarak torunlara kanunla pay tanır:
- Mısır: ölenden önce veya onunla birlikte ölen evladın altsoyuna, anne veya babasının payı kadar ve terekenin 1/3'ünü aşmamak üzere vâcip vasiyet (Mısır Vasiyet Kanunu m. 76).
- Suriye: önce ölen oğul ve kızın çocuklarına, değişiklikten sonraki metinde yalnız ilk kuşak için (Suriye Şahsî Ahvâl Kanunu m. 257).
- Fas: “tenzîl” adıyla benzer düzenleme (Fas Aile Kanunu (Müdevvene) m. 369-372).
- Pakistan: önce ölen çocuğun çocukları, anne veya babasının payını alır (Pakistan Müslüman Aile Kanunları Kararnamesi 1961, m. 4).
- Endonezya: torunlar için yerine geçen mirasçı (ahli waris pengganti) kuralı (Endonezya İslam Hukuku Derlemesi (KHI) m. 185); evlatlık ile evlat edinen için 1/3'e kadar vâcip vasiyet (Endonezya İslam Hukuku Derlemesi (KHI) m. 209).
Faraid.AI'ın ülke kanunu hesabı bu düzenlemeleri ayrıca uygular.
5Türk hukukunda vasiyet ve saklı pay
Türk Medeni Kanunu'nda vasiyetname resmî şekilde, el yazısıyla ya da sözlü olarak yapılabilir (TMK m. 531). Mirasçıya vasiyet yasak değildir; sınır, saklı paylardır: altsoy için yasal payın yarısı, ana ve babanın her biri için dörtte biri, sağ kalan eş için altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikteyken yasal payın tamamı, diğer hâllerde dörtte üçü (TMK m. 506). Saklı payı zedeleyen tasarruflara karşı tenkis davası açılabilir (TMK m. 560). Feraize göre paylaşım ve vasiyet planlaması için veraset ilamından sonra feraiz taksimi yazısına bakabilir, bir avukatla çalışabilirsiniz (avukatlar için Faraid.AI).
Aynı aileyi ücretsiz feraiz hesaplayıcısına girerseniz sonucu dört mezhebe göre, kesirli tablo ve gerekçeleriyle görürsünüz. Sonuç bilgilendirme amaçlıdır; karmaşık vakalarda yetkin bir feraiz uzmanına danışın.
Sık Sorulan Sorular
Malımın tamamını vasiyet edebilir miyim?
Oğluma veya kızıma fazladan vasiyet edebilir miyim?
Vasiyyet-i vâcibe Türkiye'de uygulanır mı?
Kaynaklar
- Kur'ân-ı Kerîm — Bakara 2/180; Nisâ 4/11, 12; Ahzâb 33/4, 5.
- Kudûrî, Ebü'l-Hüseyn Ahmed b. Muhammed (ö. 428/1037). el-Muhtasar. Thk. Kâmil Muhammed Muhammed Uveyda. Beyrut: Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1418/1997 — s. 245, 247.
- İbn Kudâme, Muvaffakuddîn Abdullah b. Ahmed (ö. 620/1223). el-Muğnî. Kahire: Mektebetü'l-Kâhire, 1388/1968 — 6/137, 6/137, 141, 6/137-138.
- Mevsılî, Mecdüddîn Abdullah b. Mahmûd (ö. 683/1284). el-İhtiyâr li-ta'lîli'l-Muhtâr. Kahire: Matbaatü'l-Halebî, 1356/1937 — 5/85.
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 8.12.2001, sayı 24607) — m. 495, 506, 531, 560.
- Endonezya İslam Hukuku Derlemesi (Kompilasi Hukum Islam; 1991 tarih ve 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Talimatı) — m. 185, 209.
- Pakistan Müslüman Aile Kanunları Kararnamesi (Muslim Family Laws Ordinance), 1961 (VIII of 1961) — m. 4.
- Mısır 1946 tarih ve 71 sayılı Vasiyet Kanunu — m. 76.
- Suriye Şahsî Ahvâl Kanunu (1953 tarih ve 59 sayılı; 2020'ye kadarki değişiklikleriyle) — m. 257.
- Fas Aile Kanunu (Müdevvenetü'l-üsre, 70.03 sayılı Kanun, 2004) — m. 369-372.
Fıkhî atıflar, künyesi verilen klasik Ehl-i Sünnet eserlerinin belirtilen baskılarına göredir (cilt/sayfa; el-Muvatta' için A'zamî neşrinin rivayet numarası). Hadisler, bu eserlerin naklettiği yer gösterilerek anılmıştır. Hukuki atıflar kanunların yürürlükteki metnine yapılmıştır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; fetva veya hukuki görüş değildir. Uygulamadan önce yetkili bir İslam miras hukuku uzmanına ve avukata danışınız.


