Ülke kanunu2 dk okuma

Veraset İlamı Aldıktan Sonra Feraiz Taksimi Nasıl Yapılır?

Veraset ilamı TMK paylarını gösterir; feraiz taksimi mirasçıların rızasıyla mümkündür. Vergi, tapu ve rızai taksim adımlarıyla Türkiye'ye özel yol haritası.

Veraset İlamı Aldıktan Sonra Feraiz Taksimi Nasıl Yapılır?
Bu yazıda

1Veraset ilamı neyi gösterir, neyi göstermez?

Veraset ilamı (mirasçılık belgesi), mirasçıları ve Türk Medeni Kanunu'na göre paylarını gösteren resmî belgedir; sulh hukuk mahkemesinden veya noterden alınır (TMK m. 598). Feraiz paylarını göstermez: TMK'da çocuklar eşit mirasçıdır (TMK m. 495), feraizde ise oğul kızın iki katı pay alır (Nisâ 4/11); sağ kalan eşin payı da çoğu durumda farklıdır (TMK m. 499).

Dinî vecibeyi yerine getirmek isteyen aileler için çözüm, resmî işlemleri TMK ile yürütüp paylaşımı rızai taksimle feraize göre yapmaktır.

2Rızai taksim: şartlar ve adımlar

Mirasçılar, terekeyi aralarında anlaşarak istedikleri oranda — feraiz dâhil — paylaşabilir. Bu paylaşma sözleşmesi mirasçıları bağlar ve geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır (TMK m. 676). Mirasçılar arasında küçük veya kısıtlı varsa mirasın paylaştırılması vesayet makamının iznine tabidir (TMK m. 462/9). Adımlar:

  • 1. Veraset ilamını alın; terekeyi (taşınmaz, hesap, araç) listeleyin.
  • 2. Veraset ve intikal vergisi beyannamesini ilamdaki paylara göre verin.
  • 3. Feraiz paylarını hesaplayın; tüm mirasçıların imzasıyla yazılı bir paylaşma sözleşmesi yapın.
  • 4. Tapu devirlerini ve hesap paylaşımını sözleşmeye göre avukat eşliğinde yürütün; tapu müdürlüğünün isteyeceği belgeleri önceden sorun.

3Dikkat edilecek dört nokta

  • Rıza tam olmalı: Paylaşma sözleşmesine bütün mirasçılar katılmalıdır; tek bir mirasçı itiraz ederse feraiz taksimi dayatılamaz ve paylaşım TMK paylarına döner.
  • Vergi: Veraset ve intikal vergisi ilamdaki paylara göre beyan edilir. İlamdaki payından fazlasını alan mirasçı için aradaki fark, diğer mirasçılardan karşılıksız (ivazsız) intikal sayılabilir; ivazsız intikaller de bu vergiye tabidir (VİVK m. 1). Paylaşmadan önce vergi dairesinden özelge almak veya mali müşavire danışmak gerekir.
  • Vasiyetle feraize yaklaşmak ve saklı pay: Vasiyetname veya sağlararası devirlerle feraiz paylarına yaklaşmak mümkündür; ancak saklı payı zedeleyen tasarruflara karşı tenkis davası açılabilir (TMK m. 560). Çocukların saklı payı yasal paylarının yarısı, sağ kalan eşinki ise çocuklarla birlikteyken yasal payının tamamıdır (TMK m. 506). Bu yüzden asıl çatışma çoğu zaman kadın eşte çıkar: çocuklarla birlikte TMK'daki payı 1/4 (TMK m. 499), feraizdeki payı 1/8'dir. Anne-baba da hayattaysa çocukların saklı payı ayrıca kontrol edilmelidir.
  • Vergi-tapu uyumu: İlamdaki paydan farklı fiilî paylaşım, ileride ispat sorunu çıkarmasın diye mutlaka yazılı sözleşmeye bağlanmalıdır.

Faraid.AI feraiz paylarını hesaplar; Türkiye için veraset ilamı, ortaklığın giderilmesi, tenkis ve mirasın reddi dilekçe taslakları da hazırlar. Türkiye rehberinde süreç özetlenir. Sonuç ve taslaklar bilgilendirme amaçlıdır; işlem öncesi avukat kontrolü şarttır.

Sık Sorulan Sorular

Veraset ilamı olmadan feraiz taksimi yapılabilir mi?

Bankalar ve tapu, işlemler için veraset ilamı ister. Önce ilamı almak, sonra aile içinde feraize göre rızai taksim yapmak doğru sıradır.

Bir mirasçı feraiz taksimini kabul etmezse ne olur?

Paylaşma sözleşmesi bütün mirasçıların katılımını gerektirir; itiraz hâlinde paylaşım TMK paylarına göre yapılır. İtiraz eden mirasçının yasal payına dokunulamaz.

Vergi feraiz payına göre mi ödenir?

Hayır; veraset ve intikal vergisi, veraset ilamındaki TMK paylarına göre beyan edilir. Aile içi paylaşımda ilamdaki payından fazlasını alan mirasçı için aradaki fark ayrıca karşılıksız (ivazsız) intikal olarak vergilendirilebilir (VİVK m. 1). Paylaşmadan önce vergi dairesine veya mali müşavire danışın.

Mirasçılar ölenin borçlarından sorumlu mu?

Fıkha göre borç terekeye bağlanır; tereke yetmezse mirasçı kendi malından ödemekle yükümlü değildir (el-Muğnî, 5/155). Türk hukukunda ise mirasçılar borçlardan kişisel olarak sorumludur (TMK m. 599); borca batık terekeyi üç ay içinde reddetmek gerekir (TMK m. 605-606).

Kaynaklar

  1. Kur'ân-ı Kerîm — Nisâ 4/11.
  2. İbn Kudâme, Muvaffakuddîn Abdullah b. Ahmed (ö. 620/1223). el-Muğnî. Kahire: Mektebetü'l-Kâhire, 1388/1968 — 5/155.
  3. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 8.12.2001, sayı 24607) — m. 462/9, 495, 499, 506, 560, 598, 599, 605-606, 676.
  4. 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu (RG 15.6.1959, sayı 10231) — m. 1.

Fıkhî atıflar, künyesi verilen klasik Ehl-i Sünnet eserlerinin belirtilen baskılarına göredir (cilt/sayfa; el-Muvatta' için A'zamî neşrinin rivayet numarası). Hadisler, bu eserlerin naklettiği yer gösterilerek anılmıştır. Hukuki atıflar kanunların yürürlükteki metnine yapılmıştır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; fetva veya hukuki görüş değildir. Uygulamadan önce yetkili bir İslam miras hukuku uzmanına ve avukata danışınız.