
Bu yazıda
1İki sistem neden farklı sonuç verir?
Türkiye'de miras, Türk Medeni Kanunu'na (TMK) göre belirlenir; veraset ilamı mirasçıları ve paylarını bu kanuna göre gösterir (TMK m. 598). Feraiz ise Kur'an, Sünnet ve fıkıh eserlerine dayanır. Aynı aile iki sistemde farklı tablo alabilir. Mirasçılar anlaşırsa malı feraize göre paylaştıran yazılı bir paylaşma sözleşmesi yapabilir (TMK m. 676); adımlar için veraset ilamından sonra feraiz taksimi yazısına bakın.
21-2. Çocuklar ve sağ kalan eş
- Kız ve erkek çocuk: TMK'da çocuklar eşit mirasçıdır (TMK m. 495); feraizde oğul, kız payının iki katını alır (Nisâ 4/11).
- Sağ kalan eş: TMK'da eş, altsoyla birlikte mirasın 1/4'ünü, ana-baba zümresiyle 1/2'sini, büyük ana-baba zümresiyle 3/4'ünü, bunlar da yoksa tamamını alır (TMK m. 499). Feraizde koca 1/2 veya 1/4, zevce 1/4 veya 1/8 alır (Nisâ 4/12). Fark en çok kadın eşte görülür: çocuklarla birlikte TMK'da 1/4, feraizde 1/8.
33-4. Torunlar, anne-baba ve kardeşler
- Torunlar: TMK'da önce ölen çocuğun yerini kendi altsoyu halefiyet yoluyla alır (TMK m. 495). Feraizde ölenin hayatta bir oğlu varsa oğlun çocukları düşer; kızın çocukları zevi'l-erhâmdandır (Kudûrî, s. 245; Kudûrî, s. 247). Bkz. zevi'l-erhâm ve vasiyyet-i vâcibe.
- Anne-baba ve kardeşler: TMK zümre sistemini uygular: altsoy varken ana-baba mirasçı olmaz; altsoy yoksa ana ve baba eşit mirasçı olur, önce ölenin yerini kendi altsoyu (ölenin kardeşleri) alır (TMK m. 495; TMK m. 496). Feraizde ise anne ve baba, ölenin çocuğu olsa da mirasçıdır; çocuk varken her birinin temel payı 1/6'dır (Nisâ 4/11).
45-6. Evlatlık, saklı pay ve vasiyet
- Evlatlık: TMK'da evlatlık ve altsoyu, kan hısımı bir çocuk gibi evlat edinene mirasçı olur (TMK m. 500). Feraizde evlatlık mirasçı değildir; 1/3 sınırı içinde vasiyetle pay bırakılabilir (Ahzâb 33/4; Ahzâb 33/5; el-Muğnî, 6/137).
- Saklı pay ve vasiyet: TMK'da mirasbırakan saklı payları zedelemeden mirasçısına da vasiyet edebilir (TMK m. 506); aşan tasarruf tenkis davasıyla indirilebilir (TMK m. 560). Feraizde vasiyet borçlardan sonra kalanın 1/3'ünü aşamaz ve mirasçıya vasiyet diğer mirasçıların icazetine bağlıdır (el-Muğnî, 6/137, 141).
57. Din farkı, öldürme ve mirasçısız tereke
- Din farkı: Feraizde Müslüman ile gayrimüslim birbirine mirasçı olmaz (Kudûrî, s. 246). TMK'da mirastan yoksunluk sebepleri arasında din farkı yoktur (TMK m. 578).
- Öldürme: TMK'da yoksunluk, mirasbırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldürme veya öldürmeye teşebbüs gibi hâllere bağlıdır (TMK m. 578). Feraizde Hanefî, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde hataen öldürme de mirasçılığa engeldir (el-İhtiyâr, 5/116; el-Muğnî, 6/364-365).
- Mirasçı yoksa: TMK'da yasal mirasçı bulunmayan tereke devlete geçer (TMK m. 501). Feraizde ise asabe yoksa Hanefî ve Hanbelî mezheplerinde artan pay sahiplerine redd edilir, onlar da yoksa zevi'l-erhâm mirasçı olur (Kudûrî, s. 246; Kudûrî, s. 247).
Aynı aileyi ücretsiz feraiz hesaplayıcısına girerseniz sonucu dört mezhebe göre, kesirli tablo ve gerekçeleriyle görürsünüz. Sonuç bilgilendirme amaçlıdır; karmaşık vakalarda yetkin bir feraiz uzmanına danışın.
Sık Sorulan Sorular
Veraset ilamındaki paylar feraize göre mi?
Mirasçılar anlaşırsa feraize göre paylaşabilir mi?
Kaynaklar
- Kur'ân-ı Kerîm — Nisâ 4/11, 12; Ahzâb 33/4, 5.
- Kudûrî, Ebü'l-Hüseyn Ahmed b. Muhammed (ö. 428/1037). el-Muhtasar. Thk. Kâmil Muhammed Muhammed Uveyda. Beyrut: Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1418/1997 — s. 245, 246, 247.
- İbn Kudâme, Muvaffakuddîn Abdullah b. Ahmed (ö. 620/1223). el-Muğnî. Kahire: Mektebetü'l-Kâhire, 1388/1968 — 6/137, 6/137, 141, 6/364-365.
- Mevsılî, Mecdüddîn Abdullah b. Mahmûd (ö. 683/1284). el-İhtiyâr li-ta'lîli'l-Muhtâr. Kahire: Matbaatü'l-Halebî, 1356/1937 — 5/116.
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 8.12.2001, sayı 24607) — m. 495, 496, 499, 500, 501, 506, 560, 578, 598, 676.
Fıkhî atıflar, künyesi verilen klasik Ehl-i Sünnet eserlerinin belirtilen baskılarına göredir (cilt/sayfa; el-Muvatta' için A'zamî neşrinin rivayet numarası). Hadisler, bu eserlerin naklettiği yer gösterilerek anılmıştır. Hukuki atıflar kanunların yürürlükteki metnine yapılmıştır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; fetva veya hukuki görüş değildir. Uygulamadan önce yetkili bir İslam miras hukuku uzmanına ve avukata danışınız.

