Feraiz rehberleri2 dk okuma

Zevi'l-Erhâm: Hala, Dayı, Teyze ve Kızın Çocukları Ne Zaman Mirasçı Olur?

Pay sahibi ve asabe olmayan yakın akrabalar (zevi'l-erhâm) ne zaman mirasçı olur? Hanefî ve Hanbelî ile Mâlikî ve Şâfiî görüşleri, dağıtım yöntemleri ve örnek.

Zevi'l-Erhâm: Hala, Dayı, Teyze ve Kızın Çocukları Ne Zaman Mirasçı Olur?
Bu yazıda

1Zevi'l-erhâm kimlerdir?

Zevi'l-erhâm, payı belirli mirasçılardan (ashâb-ı ferâiz) ve asabeden olmayan kan hısımlarıdır (Kudûrî, s. 247; el-Muğnî, 6/317). Başlıcaları:

  • Kızın çocukları ve oğlun kızının çocukları
  • Kız kardeşin çocukları, erkek kardeşin kızları, anne-bir kardeşin çocukları
  • Hala, teyze, dayı ve anne-bir amca
  • Annenin babası gibi anne tarafından bağlanan dedeler

Kızın çocukları, kız üzerinden bağlandıkları için asabe değildir ve Kur'an'da belirlenmiş bir payları yoktur; bu yüzden zevi'l-erhâm sınıfındadır (Kudûrî, s. 245; Kudûrî, s. 247).

2Ne zaman mirasçı olurlar?

  • Hanefî ve Hanbelî: Eşler dışında hiçbir pay sahibi ve asabe yoksa zevi'l-erhâm mirasçı olur (Kudûrî, s. 247; el-Muğnî, 6/317).
  • İmam Mâlik ve İmam Şâfiî: Zevi'l-erhâmı mirasçı saymaz; böyle bir durumda mal beytülmâle kalır (el-Muvatta', nr. 1889; el-Muğnî, 6/317).

Eş, zevi'l-erhâmın mirasçılığına engel değildir: eş payını alır, kalan zevi'l-erhâma verilir. Çünkü klasik görüşte eşlere redd yapılmaz.

3Aralarında nasıl paylaştırılır?

  • Hanefî (ehl-i karâbe): Önce sınıfa, sonra yakınlık derecesine, sonra akrabalığın kuvvetine bakılır; ölenin kendi altsoyu (kızın çocukları gibi) diğer sınıflardan önce gelir (el-Mebsût).
  • Hanbelî (ehl-i tenzîl): Her biri, ölene kendisi üzerinden bağlandığı mirasçının yerine konur: kızın çocukları kızın, kız kardeşin çocukları kız kardeşin, teyze ve dayı annenin, hala babanın yerine geçer (Keşşâfü'l-Kınâ').

Örnek: Bir erkek vefat etti; geride yalnız kızının oğlu ve kız kardeşinin kızı var. Net tereke 1.000.000 TL.

  • Hanefî: kızın oğlu ölenin altsoyundan olduğu için önce gelir ve 1.000.000 TL'nin tamamını alır.
  • Hanbelî: kızın oğlu kızın yerine (1/2), kız kardeşin kızı kız kardeşin yerine (kızla birlikte kalanı alan kız kardeş) geçer; her biri 500.000 TL alır.
  • Mâlikî ve Şâfiî (klasik görüş): ikisi de mirasçı sayılmaz; mal beytülmâle kalır.

Eşle birlikte örnek: zevce, teyze ve hala kaldıysa zevce 1/4'ünü alır; kalan Hanefî ve Hanbelî hesapta hala ile teyze arasında 2:1 paylaşılır. Net tereke 1.200.000 TL ise zevce 300.000 TL, hala 600.000 TL, teyze 300.000 TL alır.

Aynı aileyi ücretsiz feraiz hesaplayıcısına girerseniz sonucu dört mezhebe göre, kesirli tablo ve gerekçeleriyle görürsünüz. Sonuç bilgilendirme amaçlıdır; karmaşık vakalarda yetkin bir feraiz uzmanına danışın.

Sık Sorulan Sorular

Kızın çocukları dedelerine mirasçı olur mu?

Feraizde kızın çocukları zevi'l-erhâmdandır; ölenin pay sahibi veya asabe bir mirasçısı varsa pay alamaz. Hiç yoksa Hanefî ve Hanbelî mezheplerinde mirasçı olurlar (Kudûrî, s. 247; el-Muğnî, 6/317).

Eş varken zevi'l-erhâm mirasçı olur mu?

Hanefî ve Hanbelî mezheplerinde evet: eş payını alır, kalan zevi'l-erhâma verilir.

Faraid.AI zevi'l-erhâmı hesaplıyor mu?

Evet. Hanefî hesapta karâbe, Hanbelî hesapta tenzîl yöntemini uygular; Mâlikî ve Şâfiî klasik görüşe göre sonucu ayrıca gösterir.

Kaynaklar

  1. Mâlik b. Enes (ö. 179/795). el-Muvatta'. Thk. Muhammed Mustafa el-A'zamî. Ebûzabi: Müessesetü Zâyid b. Sultân Âl Nehyân, 1425/2004 — nr. 1889.
  2. Kudûrî, Ebü'l-Hüseyn Ahmed b. Muhammed (ö. 428/1037). el-Muhtasar. Thk. Kâmil Muhammed Muhammed Uveyda. Beyrut: Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1418/1997 — s. 245, 247.
  3. İbn Kudâme, Muvaffakuddîn Abdullah b. Ahmed (ö. 620/1223). el-Muğnî. Kahire: Mektebetü'l-Kâhire, 1388/1968 — 6/317.
  4. Buhûtî, Mansûr b. Yûnus (ö. 1051/1641). Keşşâfü'l-Kınâ' an metni'l-İknâ' (eser düzeyinde atıf; cilt/sayfa verilmemiştir).
  5. Serahsî, Şemsüleimme Muhammed b. Ahmed. el-Mebsût (eser düzeyinde atıf; cilt/sayfa verilmemiştir).

Fıkhî atıflar, künyesi verilen klasik Ehl-i Sünnet eserlerinin belirtilen baskılarına göredir (cilt/sayfa; el-Muvatta' için A'zamî neşrinin rivayet numarası). Hadisler, bu eserlerin naklettiği yer gösterilerek anılmıştır. Hukuki atıflar kanunların yürürlükteki metnine yapılmıştır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; fetva veya hukuki görüş değildir. Uygulamadan önce yetkili bir İslam miras hukuku uzmanına ve avukata danışınız.