
In dit artikel
1Waar staat het legaat in de nalatenschap?
De Koran stelt dat de erfdelen gelden „na enig gemaakt legaat of enige schuld” (al-Nisāʾ 4:11; al-Nisāʾ 4:12). Begrafeniskosten, schulden en legaten worden in die volgorde uit de nalatenschap genomen, en de netto nalatenschap wordt daarna onder de erfgenamen verdeeld (al-Ikhtiyār, 5/85). Een legaat komt na de schulden: in een insolvente nalatenschap wordt het niet uitgevoerd.
2De grens van een derde
Toen Saʿd b. Abī Waqqāṣ het grootste deel van zijn vermogen wilde nalaten, zei de Profeet: „Een derde, en een derde is veel” (al-Mughnī, 6/137). Een legaat wordt daarom uitgevoerd tot een derde van wat na de schulden overblijft. Een eventueel surplus is alleen geldig als de erfgenamen na het overlijden van de erflater instemmen.
Voorbeeld: blijft er na de schulden 900.000 over, dan kan een legaat hoogstens 300.000 zijn. De erfgenamen zijn een echtgenote, een zoon en een dochter, en er is 300.000 nagelaten aan een goed doel. De resterende 600.000 wordt verdeeld: echtgenote 1/8 = 75.000; van de resterende 525.000 krijgt de zoon 350.000 en de dochter 175.000 (al-Nisāʾ 4:11; al-Nisāʾ 4:12).
3Een legaat aan een erfgenaam
Een hadith luidt: „God heeft ieder die recht heeft zijn recht gegeven, daarom is er geen legaat voor een erfgenaam”. Een legaat ten gunste van een erfgenaam is niet geldig tenzij de andere erfgenamen na het overlijden van de erflater instemmen (al-Mughnī, 6/137, 141). Wie geen erfgenaam is, kan binnen de grens van een derde een legaat ontvangen: een geadopteerd kind, een schoondochter of schoonzoon, een uitgesloten kleinkind of een goed doel (al-Aḥzāb 33:4; al-Aḥzāb 33:5; al-Mughnī, 6/137).
4Het verplichte legaat voor verweesde kleinkinderen
Laat de overledene in de klassieke faraid een levende zoon na, dan erven de kinderen van een eerder overleden zoon niet van hun grootouder, en de kinderen van een dochter behoren tot de dhawū l-arḥām (al-Qudūrī, p. 245; al-Qudūrī, p. 247). De meerderheid is van mening dat het maken van een legaat niet verplicht is; onder de ḥanbalieten achtten Abū Bakr ʿAbd al-ʿAzīz en Dāwūd al-Ẓāhirī het verplicht tegenover verwanten die niet erven, een opvatting die ook van Masrūq, Ṭāwūs en Qatāda is overgeleverd (al-Baqara 2:180; al-Mughnī, 6/137-138).
Verschillende landen bouwen voort op die opvatting en geven kleinkinderen bij wet een deel:
- Egypte: een verplicht legaat voor de afstammelingen van een kind dat vóór of tegelijk met de erflater is overleden, gelijk aan het deel van de ouder en binnen een derde van de nalatenschap (Egyptian Law of Bequests No. 71/1946, art. 76).
- Syrië: voor de kinderen van een vooroverleden zoon of dochter; onder de gewijzigde tekst alleen de eerste generatie (Syrian Personal Status Law, art. 257).
- Marokko: een soortgelijke regel die bekendstaat als tanzīl (Moroccan Family Code (Moudawana), art. 369-372).
- Pakistan: de kinderen van een vooroverleden kind krijgen het deel dat hun ouder zou hebben gekregen (Muslim Family Laws Ordinance 1961, s. 4).
- Indonesië: kleinkinderen als plaatsvervangende erfgenamen (ahli waris pengganti) (Compilation of Islamic Law (KHI), art. 185); een verplicht legaat van maximaal een derde tussen een geadopteerd kind en de adoptieouders (Compilation of Islamic Law (KHI), art. 209).
De berekening volgens het nationale recht van Faraid.AI past deze regels afzonderlijk toe. Voor de juridische kant in Nederland, zie faraid en Nederlands erfrecht.
Voer hetzelfde gezin in de gratis faraid-calculator in om de uitkomst volgens de vier rechtsscholen te zien, met breukentabel en motivering. De uitkomst is informatief; raadpleeg bij complexe gevallen een deskundige op het gebied van faraid.
Veelgestelde vragen
Kan ik mijn hele vermogen nalaten?
Kan ik aan een van mijn kinderen extra nalaten?
Maakt het verplichte legaat deel uit van de klassieke fiqh?
Bronnen
- De Koran — al-Baqara 2:180; al-Nisāʾ 4:11, 12; al-Aḥzāb 33:4, 5.
- al-Qudūrī, Abū l-Ḥusayn Aḥmad b. Muḥammad (d. 428/1037). al-Mukhtaṣar. Ed. Kāmil Muḥammad Muḥammad ʿUwayḍa. Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya, 1418/1997 — p. 245, 247.
- Ibn Qudāma, Muwaffaq al-Dīn ʿAbd Allāh b. Aḥmad (d. 620/1223). al-Mughnī. Cairo: Maktabat al-Qāhira, 1388/1968 — 6/137, 6/137, 141, 6/137-138.
- al-Mawṣilī, Majd al-Dīn ʿAbd Allāh b. Maḥmūd (d. 683/1284). al-Ikhtiyār li-taʿlīl al-Mukhtār. Cairo: Maṭbaʿat al-Ḥalabī, 1356/1937 — 5/85.
- Compilation of Islamic Law (Presidential Instruction No. 1 of 1991, Indonesia) — art. 185, 209.
- Muslim Family Laws Ordinance, 1961 (VIII of 1961) — s. 4.
- Egyptian Law of Bequests No. 71 of 1946 — art. 76.
- Syrian Personal Status Law No. 59 of 1953, as amended to 2020 — arts. 257.
- Moroccan Family Code (Law No. 70.03 of 2004) — arts. 369-372.
Fiqh-verwijzingen betreffen de genoemde edities van de klassieke soennitische werken (deel/pagina; bij al-Muwaṭṭaʾ het overleveringsnummer in de editie van al-Aʿẓamī). Hadiths worden aangehaald via de plaats waar deze werken ze overleveren. Wetsverwijzingen betreffen de geldende tekst.
Dit artikel is algemene informatie, geen fatwa en geen juridisch advies. Raadpleeg een gekwalificeerde deskundige in islamitisch erfrecht en een notaris of advocaat voordat u handelt.


