
In dit artikel
1Wat is faraid en waarom is het belangrijk?
Farāʾiḍ (de leer van de erfdelen) is het deel van het islamitisch recht dat de erfdelen berekent die door de Koran, de Soenna en de consensus van de geleerden (ijmāʿ) zijn vastgesteld. De verzen 11, 12 en 176 van soera an-Nisāʾ bepalen een voor een de delen van echtgenoten, kinderen, ouders en broers en zussen (al-Nisāʾ 4:11; al-Nisāʾ 4:12; al-Nisāʾ 4:176).
Als aanleiding van het erfvers wordt overgeleverd dat de weduwe van Saʿd b. ar-Rabīʿ, die bij Uḥud als martelaar was gevallen, haar twee dochters bij de Profeet ﷺ bracht en zei dat hun oom van vaderszijde het bezit van de meisjes had genomen. Toen het vers neerdaalde, zei de Profeet tegen de oom: „Geef de dochters van Saʿd twee derde en hun moeder een achtste; wat overblijft is voor jou” (overgeleverd door Aḥmad b. Ḥanbal; al-Mughnī, 6/267). Wie krijgt wat na de vaste delen overblijft, bepaalt de hadith: „Geef de vaste delen aan wie er recht op heeft; wat overblijft is voor de naaste mannelijke verwant” (overgeleverd door al-Bukhārī en Muslim; al-Mughnī, 6/277).
Een juiste berekening is niet alleen een religieuze plicht, maar ook een praktisch middel tegen familieruzie: vanaf het begin is duidelijk wie wat krijgt.
2Vooraf: de netto nalatenschap
De erfdelen worden berekend over de netto nalatenschap, niet over het bruto vermogen. De aanspraken op de nalatenschap worden in deze volgorde voldaan (al-Ikhtiyār, 5/85):
- 1. Begrafeniskosten, naar verhouding van de omvang van de nalatenschap.
- 2. Schulden: bankleningen, verplichtingen tegenover anderen en een nog openstaande mahr (bruidsgave). Bij het overlijden van de echtgenoot wordt de overeengekomen mahr volledig opeisbaar (zonder afspraak de gebruikelijke mahr) en vormt een schuld van de nalatenschap (al-Qudūrī, p. 147). ʿAlī bericht dat de Profeet ﷺ schulden voldeed vóór de legaten (overgeleverd door at-Tirmidhī; al-Mughnī, 6/137).
- 3. Het legaat (waṣiyya): hoogstens een derde van wat na de schulden overblijft. De Profeet ﷺ zei tegen Saʿd b. Abī Waqqāṣ: „Een derde — en een derde is veel” (overgeleverd door al-Bukhārī en Muslim; al-Mughnī, 6/137). Een legaat aan een erfgenaam is alleen geldig met instemming van de andere erfgenamen: „God heeft ieder die recht heeft zijn recht gegeven; daarom is er geen legaat voor een erfgenaam” (overgeleverd door Abū Dāwūd en at-Tirmidhī; al-Mughnī, 6/137, 141).
Wat na deze drie posten overblijft, is de netto nalatenschap waarop de erfdelen worden toegepast.
Schulden en aansprakelijkheid van erfgenamen: in de fiqh rusten schulden op de nalatenschap; is die ontoereikend, dan hoeft de erfgenaam ze niet uit eigen vermogen te betalen (al-Mughnī, 5/155). Het burgerlijk recht van veel landen wijkt hiervan af: erfgenamen kunnen persoonlijk aansprakelijk worden voor schulden als zij de nalatenschap niet tijdig verwerpen of beneficiair aanvaarden. Controleer het recht van uw land — zie de landengidsen op deze blog.
3De erfdelen stap voor stap verdelen
De netto nalatenschap gaat eerst naar de erfgenamen met een vast aandeel (aṣḥāb al-furūḍ: echtgenoot, moeder, vader, dochter, zus, enz.); de rest naar de resterfgenamen (ʿaṣaba), de verwanten van vaderszijde zoals zoon, vader, broer en oom van vaderszijde (al-Qudūrī, p. 245-246). Hieronder omvat „kind” ook de kinderen van een zoon.
- Echtgenoot: 1/4 als er een kind is, anders 1/2
- Echtgenote: 1/8 als er een kind is, anders 1/4; meerdere echtgenotes delen dit aandeel (al-Mughnī, 6/277)
- Moeder: 1/6 bij een kind of twee of meer broers en zussen, anders 1/3. Uitzondering: blijven alleen de echtgenoot en beide ouders over, dan krijgt de moeder een derde van wat na het deel van de echtgenoot resteert (de ʿUmariyyatān; al-Qudūrī, p. 245; al-Mughnī, 6/279)
- Vader: 1/6 naast een zoon; 1/6 plus de rest naast alleen dochters; resterfgenaam als er geen kind is (al-Mughnī, 6/277)
- Dochter: alleen 1/2, twee of meer 2/3; naast een zoon wordt zij resterfgenaam en krijgt de zoon het deel van twee dochters (al-Nisāʾ 4:11)
Overschrijden de delen de nalatenschap, dan geldt ʿawl: alle delen worden naar verhouding verlaagd. Blijft er iets over en is er geen resterfgenaam, dan wordt het teruggegeven aan de erfgenamen met een vast aandeel behalve de echtgenoten, naar verhouding van hun delen: dat is radd (al-Qudūrī, p. 246, 248). Over radd verschillen de rechtsscholen — zie de verschillen tussen de vier rechtsscholen.
4Rekenvoorbeeld: echtgenoot + 2 zonen + 1 dochter
Een vrouw overlijdt en laat haar echtgenoot, twee zonen en een dochter na. Na begrafeniskosten en schulden bedraagt de netto nalatenschap 1.000.000 (in welke munt dan ook).
- Echtgenoot (er is een kind): 1/4 → 250.000 (al-Nisāʾ 4:12)
- De resterende 750.000 wordt verdeeld zoon:zoon:dochter = 2:2:1 (5 delen) → één deel = 150.000 (al-Nisāʾ 4:11)
- Elke zoon: 300.000; de dochter: 150.000
Voer hetzelfde gezin in de gratis calculator in om de uitkomst volgens de vier rechtsscholen te zien, met breukentabel en motivering.
5Zes veelgemaakte fouten
- Vergeten de mahr als schuld af te trekken.
- Een legaat boven een derde uitvoeren, of een legaat aan een erfgenaam zonder instemming van de anderen.
- Uitsluiting (ḥajb) over het hoofd zien — bijvoorbeeld broers en zussen een deel geven terwijl er een zoon is.
- Aannemen dat meerdere echtgenotes elk 1/8 krijgen (zij delen het).
- De delen in ʿawl- en radd-gevallen niet naar verhouding aanpassen.
- Een erfgenaam vergeten die vóór de verdeling overlijdt: zijn deel gaat naar zijn eigen erfgenamen en beide gevallen worden samen opgelost (munāsakha; al-Qudūrī, p. 249).
Automatische controles kunnen helpen veelvoorkomende ontbrekende of tegenstrijdige gegevens op te merken, maar de uitkomst hangt af van volledige en juiste informatie over de familie en nalatenschap. Faraid.AI waarschuwt bij bijzondere situaties en berekent munāsakha. Laat complexe gevallen controleren door een deskundige in farāʾiḍ.
Veelgestelde vragen
Wat wordt bij de faraid-berekening eerst afgetrokken?
Kan ik faraid zelf berekenen?
Volgens welke rechtsschool wordt gerekend?
Bronnen
- De Koran — al-Nisāʾ 4:11, 12, 176.
- al-Qudūrī, Abū l-Ḥusayn Aḥmad b. Muḥammad (d. 428/1037). al-Mukhtaṣar. Ed. Kāmil Muḥammad Muḥammad ʿUwayḍa. Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya, 1418/1997 — p. 147, 245, 245-246, 246, 248, 249.
- Ibn Qudāma, Muwaffaq al-Dīn ʿAbd Allāh b. Aḥmad (d. 620/1223). al-Mughnī. Cairo: Maktabat al-Qāhira, 1388/1968 — 5/155, 6/137, 6/137, 141, 6/267, 6/277, 6/279.
- al-Mawṣilī, Majd al-Dīn ʿAbd Allāh b. Maḥmūd (d. 683/1284). al-Ikhtiyār li-taʿlīl al-Mukhtār. Cairo: Maṭbaʿat al-Ḥalabī, 1356/1937 — 5/85.
Fiqh-verwijzingen betreffen de genoemde edities van de klassieke soennitische werken (deel/pagina; bij al-Muwaṭṭaʾ het overleveringsnummer in de editie van al-Aʿẓamī). Hadiths worden aangehaald via de plaats waar deze werken ze overleveren. Wetsverwijzingen betreffen de geldende tekst.
Dit artikel is algemene informatie, geen fatwa en geen juridisch advies. Raadpleeg een gekwalificeerde deskundige in islamitisch erfrecht en een notaris of advocaat voordat u handelt.


