Erfdelen5 min leestijd

Islamitisch erfrecht: wie krijgt hoeveel?

Erfdelen van echtgenoot, dochter, zoon, moeder, vader en broers en zussen in het islamitisch erfrecht; uitsluiting (ḥajb), beletselen en voorbeelden — met klassieke bronnen.

Islamitisch erfrecht: wie krijgt hoeveel?
In dit artikel

1Twee groepen erfgenamen: vaste delen en resterfgenamen

In het islamitisch erfrecht vallen de erfgenamen in twee hoofdgroepen. De aṣḥāb al-furūḍ zijn erfgenamen met een vast aandeel: de echtgenoten, moeder, vader, dochter, dochter van de zoon, zussen, halfbroers en -zussen van moederszijde, grootvader en grootmoeder. De meeste van deze delen staan uitdrukkelijk in de Koran (al-Nisāʾ 4:11; al-Nisāʾ 4:12; al-Nisāʾ 4:176); het zesde van de grootmoeder steunt op de Soenna, en het intreden van de grootvader in de plaats van de vader op de consensus van de Metgezellen (al-Ikhtiyār, 5/90; al-Mughnī, 6/305-306). De ʿaṣaba zijn de verwanten van vaderszijde die de rest krijgen: zoon, zoon van de zoon, vader, grootvader, broer en zijn zonen, oom van vaderszijde en zijn zonen (al-Qudūrī, p. 245-246). Dochters en zussen worden samen met hun broers ook resterfgenaam; volle zussen en zussen van vaderszijde krijgen de rest wanneer zij naast dochters van de overledene erven (al-Mughnī, 6/269).

Is er geen erfgenaam met een vast aandeel (behalve de echtgenoten) en geen resterfgenaam, dan komen de dhawū l-arḥām aan bod (tantes van vaders- en moederszijde, oom van moederszijde, kinderen van een dochter of zus, enz.); hier hanteren de rechtsscholen verschillende benaderingen (al-Qudūrī, p. 247; al-Mughnī, 6/317).

2De basisdelen in één oogopslag

Hieronder omvat „kind” ook de kinderen van een zoon (al-Qudūrī, p. 245).

  • Echtgenoot: 1/4 met kind, anders 1/2
  • Echtgenote: 1/8 met kind, anders 1/4; meerdere echtgenotes delen gelijk
  • Dochter: alleen 1/2 · twee of meer 2/3 · resterfgenaam naast een zoon (de zoon krijgt het deel van twee dochters)
  • Dochter van de zoon: als een dochter wanneer er geen zoon en geen dochter is; 1/6 naast één dochter; uitgesloten door twee dochters, tenzij een zoon van de zoon op haar niveau haar resterfgenaam maakt
  • Moeder: 1/6 met kind of 2+ broers en zussen, anders 1/3; blijven alleen echtgenoot en beide ouders over, een derde van de rest (ʿUmariyyatān)
  • Vader: 1/6 naast een zoon · 1/6 plus de rest naast alleen dochters · resterfgenaam zonder kind
  • Grootvader: neemt de plaats van de vader in als die ontbreekt; naast broers en zussen verschillen de rechtsscholen
  • Grootmoeder: 1/6 (grootmoeders van dezelfde graad delen); geen grootmoeder erft naast de moeder, en de grootmoeder van vaderszijde erft niet naast de vader — de ḥanbalitische school laat haar ook naast de vader erven (al-Muwaṭṭaʾ, nr. 1874; al-Mughnī, 6/303)
  • Volle zus: zonder kind en zonder vader (bij de ḥanafieten ook zonder grootvader): alleen 1/2, twee of meer 2/3; resterfgenaam naast haar broer (2:1); krijgt de rest naast een dochter van de overledene
  • Halfbroers en -zussen van moederszijde: één 1/6, twee of meer samen 1/3 (mannen en vrouwen gelijk!); uitgesloten door een kind, de vader of de grootvader

(al-Qudūrī, p. 245-247; al-Mughnī, 6/277-279; al-Mughnī, 6/269.) Gebruik voor uw eigen gezin rechtstreeks de calculator.

3Ḥajb: uitsluiting door nauwere verwanten

Een nauwere erfgenaam sluit een verdere erfgenaam geheel of gedeeltelijk uit; dat heet ḥajb. De meest voorkomende gevallen (al-Qudūrī, p. 245-246; al-Mughnī, 6/267-268):

  • Zoon → sluit alle broers en zussen en de kinderen van de zoon uit.
  • Vader → sluit de grootvader en alle broers en zussen uit, ook die van moederszijde.
  • Twee of meer broers en zussen → verlagen de moeder van 1/3 naar 1/6, ook als zij zelf vanwege de vader niet erven (al-Ikhtiyār, 5/95; al-Mughnī, 6/304).
  • Volle broer → sluit halfbroers en -zussen van vaderszijde uit.

Vader, moeder, zoon, dochter en de echtgenoten worden nooit volledig uitgesloten; alleen hun deel kan kleiner worden (al-Ikhtiyār, 5/94). Dit gaat over uitsluiting door nauwere verwanten (ḥajb); afzonderlijke belemmeringen, zoals doodslag of verschil in religie, blijven van toepassing. Worden de uitsluitingsregels overgeslagen, dan klopt de hele tabel niet; de berekening moet daarom met het volledige gezin worden gemaakt.

4Beletselen om te erven

De klassieke beletselen zijn slavernij, doodslag en verschil van godsdienst (al-Qudūrī, p. 245-246). Bij doodslag verschillen de rechtsscholen: bij de ḥanafieten, sjafiieten en ḥanbalieten erft ook wie per ongeluk doodt niet, net als bij opzettelijk doden (al-Ikhtiyār, 5/116; al-Mughnī, 6/364-365). De ḥanafitische school koppelt dit aan rechtstreeks en onrechtmatig doden; doden door een kind of een geesteszieke is geen beletsel (al-Ikhtiyār, 5/116). In de malikitische school krijgt wie per ongeluk doodt niets van het bloedgeld, maar erft hij wel van de rest van de nalatenschap (al-Muwaṭṭaʾ, nr. 3232). Bij verschil van godsdienst erven een moslim en een niet-moslim niet van elkaar (al-Qudūrī, p. 246; al-Muwaṭṭaʾ, nr. 1897). Wie van de erfenis is uitgesloten, verlaagt ook de delen van anderen niet (al-Ikhtiyār, 5/95).

Een geadopteerd kind is in faraid geen erfgenaam (al-Aḥzāb 33:4; al-Aḥzāb 33:5), maar kan binnen de grens van een derde een legaat ontvangen (al-Mughnī, 6/137).

De verhouding 2:1 tussen man en vrouw geldt wanneer mannelijke en vrouwelijke resterfgenamen van dezelfde graad samen erven: zoon en dochter, zoon en dochter van de zoon, volle broers en zussen of die van vaderszijde (al-Nisāʾ 4:11; al-Nisāʾ 4:176; al-Qudūrī, p. 246). Halfbroers en -zussen van moederszijde delen gelijk (al-Nisāʾ 4:12).

Veelgestelde vragen

Erft een vrouw in de islam altijd de helft van een man?

Nee. De verhouding 2:1 geldt alleen wanneer mannelijke en vrouwelijke resterfgenamen van dezelfde graad (zoon en dochter, broer en zus) samen erven. Halfbroers en -zussen van moederszijde delen gelijk. Vrouwelijke erfgenamen met een vast aandeel krijgen soms meer dan mannelijke verwanten: in het geval van Saʿd b. ar-Rabīʿ kregen de twee dochters 2/3 van de nalatenschap en bleef er voor de oom 5/24 over (al-Mughnī, 6/267).

Erft een geadopteerd kind?

In faraid is een geadopteerd kind geen erfgenaam (al-Aḥzāb 33:4; al-Aḥzāb 33:5), maar het kan een legaat ontvangen tot een derde van wat na de schulden van de nalatenschap overblijft.

Erven kleinkinderen?

De kinderen van een zoon erven als er geen zoon is; de dochter van de zoon krijgt 1/6 naast één dochter en wordt door twee dochters uitgesloten, tenzij een zoon van de zoon haar resterfgenaam maakt (al-Qudūrī, p. 245). Kinderen van een dochter behoren tot de dhawū l-arḥām. Verschillende landen kennen een verplicht legaat (waṣiyya wājiba) voor kinderen van een vooroverleden kind; de landenrechtmodus van Faraid.AI berekent het afzonderlijk.

Bronnen

  1. De Koran — al-Nisāʾ 4:11, 12, 176; al-Aḥzāb 33:4, 5.
  2. Mālik b. Anas (d. 179/795). al-Muwaṭṭaʾ. Ed. Muḥammad Muṣṭafā al-Aʿẓamī. Abu Dhabi: Muʾassasat Zāyid b. Sulṭān Āl Nahyān, 1425/2004 — nr. 1874, 1897, 3232.
  3. al-Qudūrī, Abū l-Ḥusayn Aḥmad b. Muḥammad (d. 428/1037). al-Mukhtaṣar. Ed. Kāmil Muḥammad Muḥammad ʿUwayḍa. Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya, 1418/1997 — p. 245, 245-246, 245-247, 246, 247.
  4. Ibn Qudāma, Muwaffaq al-Dīn ʿAbd Allāh b. Aḥmad (d. 620/1223). al-Mughnī. Cairo: Maktabat al-Qāhira, 1388/1968 — 6/137, 6/267, 6/267-268, 6/269, 6/277-279, 6/303, 6/304, 6/305-306, 6/317, 6/364-365.
  5. al-Mawṣilī, Majd al-Dīn ʿAbd Allāh b. Maḥmūd (d. 683/1284). al-Ikhtiyār li-taʿlīl al-Mukhtār. Cairo: Maṭbaʿat al-Ḥalabī, 1356/1937 — 5/90, 5/94, 5/95, 5/116.

Fiqh-verwijzingen betreffen de genoemde edities van de klassieke soennitische werken (deel/pagina; bij al-Muwaṭṭaʾ het overleveringsnummer in de editie van al-Aʿẓamī). Hadiths worden aangehaald via de plaats waar deze werken ze overleveren. Wetsverwijzingen betreffen de geldende tekst.

Dit artikel is algemene informatie, geen fatwa en geen juridisch advies. Raadpleeg een gekwalificeerde deskundige in islamitisch erfrecht en een notaris of advocaat voordat u handelt.