Feraiz rehberleri2 dk okuma

Ceninin (Haml) Miras Payı: Doğum Beklenirken Taksim

Mirasçılar arasında doğmamış çocuk varsa taksim nasıl yapılır? Hanefî fetvası, Hanbelî, Şâfiî ve Mâlikî görüşleri, ayrılan pay ve örnek hesap.

Ceninin (Haml) Miras Payı: Doğum Beklenirken Taksim
Bu yazıda

1Cenin ne zaman mirasçı olur?

Mirasbırakanın vefatı sırasında ana rahminde bulunduğu bilinen cenin, canlı doğarsa mirasçı olur; ölü doğarsa mirasçı sayılmaz ve ona ayrılan pay diğer mirasçılara döner (el-İhtiyâr; el-Muğnî). Türk hukukunda da cenin, sağ doğmak koşuluyla ana rahmine düştüğü andan itibaren hak ehliyetine sahiptir (TMK m. 28).

Ceninin cinsiyeti ve sayısı doğumdan önce kesin bilinmediği için hesap birden çok ihtimale göre kurulur: her mirasçıya ihtimallerdeki payının en azı şimdi verilir, kalan doğuma kadar bekletilir (mevkuf) ve doğumda gerçekleşen ihtimale göre dağıtılır.

2Mezheplere göre ceninin payı

  • Hanefî fetvası (İmam Ebû Yûsuf): Tek cenin esas alınır; erkek ve kız ihtimallerinden mirasçıya azı verilir, cenin için çok olan ayrılır. İkiz gibi ihtimaller için mirasçılardan kefil alınır (el-İhtiyâr; Reddü'l-Muhtâr).
  • Hanbelî: İki erkek ya da iki kız ihtimalinden payı çok olanı ayrılır; ikizden fazlası nadir sayılır (el-Muğnî; Keşşâfü'l-Kınâ').
  • Şâfiî (meşhur görüş): Ceninlerin sayısına sınır konmaz; payı belirli mirasçılara (avl ihtimali dâhil) en az payları verilir, payını ceninle paylaşan mirasçıya doğuma kadar bir şey verilmez (el-Mecmû').
  • Mâlikî: Mirasçılar arasında doğacak bir çocuk varsa taksim doğuma kadar durdurulur; payı kesin olan mirasçıya da peşin ödeme yapılmaz (eş-Şerhu'l-kebîr).

3Örnek: hamile zevce ve iki oğul

Bir erkek vefat etti; geriye hamile zevcesi ve iki oğlu kaldı. Net tereke 2.400.000 TL. Zevcenin payı çocuk bulunduğu için her ihtimalde 1/8'dir (Nisâ 4/12); kalan oğullar ve doğacak çocuk arasında, erkek iki kız payı alacak şekilde bölünür (Nisâ 4/11).

MezhepZevceHer oğul (şimdi)Bekletilen
Hanefî (bir erkek ihtimali ayrılır)300.000 TL700.000 TL700.000 TL
Hanbelî (iki erkek ihtimali ayrılır)300.000 TL525.000 TL1.050.000 TL
Şâfiî300.000 TLDoğuma kadar yok2.100.000 TL
MâlikîDoğuma kadar yokDoğuma kadar yok2.400.000 TL

Hanefî hesapta bir oğul doğarsa bekletilen 700.000 TL'nin tamamı ona verilir. Bir kız doğarsa kıza 420.000 TL düşer; bekletilen tutarın kalan 280.000 TL'si iki oğula 140.000'er TL eklenir. Doğumdan sonra hesap gerçek çocuklarla yenilenmelidir.

Aynı aileyi ücretsiz feraiz hesaplayıcısına girerseniz sonucu dört mezhebe göre, kesirli tablo ve gerekçeleriyle görürsünüz. Sonuç bilgilendirme amaçlıdır; karmaşık vakalarda yetkin bir feraiz uzmanına danışın.

Sık Sorulan Sorular

Cenin ölü doğarsa ayrılan pay ne olur?

Cenin mirasçı sayılmaz; ayrılan pay, sanki cenin hiç olmamış gibi diğer mirasçılara dağıtılır (el-İhtiyâr; el-Muğnî).

Doğumu beklemeden taksim yapılabilir mi?

Hanefî, Şâfiî ve Hanbelî görüşlerinde, ceninin payı ihtiyatla ayrılarak payı kesin olan kısım dağıtılabilir; Mâlikî mezhebinde ise taksim doğuma kadar durdurulur (eş-Şerhu'l-kebîr).

Faraid.AI cenini hesaplıyor mu?

Evet. Hamile eş veya hamile anne bilgisini girdiğinizde doğum ihtimallerini ayrı ayrı hesaplar, seçilen mezhebin yöntemini uygular ve bekletilen tutarı gösterir.

Kaynaklar

  1. Kur'ân-ı Kerîm — Nisâ 4/11, 12.
  2. İbn Kudâme, Muvaffakuddîn Abdullah b. Ahmed (ö. 620/1223). el-Muğnî (eser düzeyinde atıf; cilt/sayfa verilmemiştir).
  3. Mevsılî, Mecdüddîn Abdullah b. Mahmûd (ö. 683/1284). el-İhtiyâr li-ta'lîli'l-Muhtâr (eser düzeyinde atıf; cilt/sayfa verilmemiştir).
  4. Buhûtî, Mansûr b. Yûnus (ö. 1051/1641). Keşşâfü'l-Kınâ' an metni'l-İknâ' (eser düzeyinde atıf; cilt/sayfa verilmemiştir).
  5. İbn Âbidîn, Muhammed Emîn (ö. 1252/1836). Reddü'l-Muhtâr ale'd-Dürri'l-Muhtâr (eser düzeyinde atıf; cilt/sayfa verilmemiştir).
  6. ed-Derdîr, Ahmed b. Muhammed (ö. 1201/1786). eş-Şerhu'l-kebîr ale Muhtasari Halîl (eser düzeyinde atıf; cilt/sayfa verilmemiştir).
  7. Nevevî, Yahyâ b. Şeref (ö. 676/1277). el-Mecmû' şerhu'l-Mühezzeb (Şîrâzî'nin el-Mühezzeb'i üzerine; tekmilesiyle) (eser düzeyinde atıf; cilt/sayfa verilmemiştir).
  8. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 8.12.2001, sayı 24607) — m. 28.

Fıkhî atıflar, künyesi verilen klasik Ehl-i Sünnet eserlerinin belirtilen baskılarına göredir (cilt/sayfa; el-Muvatta' için A'zamî neşrinin rivayet numarası). Hadisler, bu eserlerin naklettiği yer gösterilerek anılmıştır. Hukuki atıflar kanunların yürürlükteki metnine yapılmıştır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; fetva veya hukuki görüş değildir. Uygulamadan önce yetkili bir İslam miras hukuku uzmanına ve avukata danışınız.