
Bu yazıda
1Temelde birlik, ayrıntıda içtihat
Eş, çocuk ve anne-baba payları Kur'an'da açıkça belirlendiği için dört Sünni mezhepte aynıdır. Farklar, hakkında açık nas bulunmayan ve sahabenin de farklı görüşler bildirdiği meselelerde ortaya çıkar; örneğin dede-kardeş meselesindeki ihtilafın sebebi, bu konuda âyet veya hadis bulunmamasıdır (Reddü'l-Muhtâr, 6/781). Bu meseleler her ailede çıkmaz; ama çıktığı ailede sonuç ciddi biçimde değişebilir.
2Dede ile kardeşlerin mirasçılığı
Baba hayatta değilken dede ile öz veya baba-bir kardeşler birlikte kalırsa iki görüş vardır:
- Ebû Hanîfe: Dede baba gibidir ve kardeşleri düşürür; bu, Hz. Ebû Bekir'in görüşüdür (Kudûrî, s. 247; el-Muğnî, 6/306). Hanefî mezhebinde fetva genellikle bu görüşe göredir; Serahsî ise İmâmeyn'in görüşüyle fetva verildiğini nakleder (Reddü'l-Muhtâr, 6/781).
- İmam Ebû Yûsuf ve İmam Muhammed ile Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezhepleri: Zeyd b. Sâbit'in görüşüyle dede kardeşlerle mirası paylaşır. Başka pay sahibi yoksa dedeye mukâseme (kardeşlerle bölüşme) ile terekenin 1/3'ünden yüksek olanı verilir; pay sahibi varsa mukâseme, kalanın 1/3'ü ve terekenin 1/6'sından en yüksek olanı verilir (el-Muvatta', nr. 1868; el-Muğnî, 6/309; Reddü'l-Muhtâr, 6/781).
Aynı aile iki hesapta bambaşka tablo alabilir.
3Müşterake (Himâriyye) meselesi
Koca + anne (veya nine) + iki ya da daha fazla anne-bir kardeş + öz erkek kardeş bir arada kalınca paylar 1/2 + 1/6 + 1/3 ile tükenir ve öz kardeşe bir şey kalmaz. Şâfiî ve Mâlikî mezhepleri, Hz. Ömer, Hz. Osman ve Zeyd b. Sâbit'ten gelen rivayete dayanarak öz kardeşleri anne-bir kardeşlerin 1/3'üne ortak eder (el-Ümm, 4/91-92; el-Muvatta', nr. 1859). Hanefî ve Hanbelî mezhepleri ortak etmez; öz kardeş mahrum kalır (Kudûrî, s. 246; el-Muğnî, 6/279-280).
4Redd ve zevi'l-erham
Pay sahiplerinden artan kalır ve asabe yoksa: Hanefî ve Hanbelî mezheplerinde artan, eşler dışındaki pay sahiplerine payları oranında iade edilir (redd) (Kudûrî, s. 246; el-Muğnî, 6/296). Zeyd b. Sâbit'in görüşünü izleyen İmam Mâlik ve İmam Şâfiî ise artanı beytülmâle verir (el-Muğnî, 6/296). Sonraki Şâfiî âlimleri, beytülmâl düzenli işlemediğinde redd ile fetva vermiş; bazı sonraki Mâlikî âlimleri de bu görüşe meyletmiştir (Keşşâfü'l-Kınâ', 4/433, 437).
Pay sahibi (eşler hariç) ve asabe hiç yoksa devreye giren zevi'l-erham (hala, dayı, teyze…) Hanefî ve Hanbelî mezheplerinde mirasçıdır (Kudûrî, s. 247; el-Muğnî, 6/317); İmam Mâlik ve İmam Şâfiî ise onları mirasçı saymaz (el-Muvatta', nr. 1889; el-Muğnî, 6/317).
Faraid.AI her hesabı dört mezhebe göre ayrı ayrı çıkarır ve farklılaşan meseleyi isimli kural atfıyla işaretler — 191 çözümlü senaryoda mezhep karşılaştırmalarını görebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Hangi mezhebe göre hesap yapmalıyım?
Mezhep farkı her aileyi etkiler mi?
Kaynaklar
- Mâlik b. Enes (ö. 179/795). el-Muvatta'. Thk. Muhammed Mustafa el-A'zamî. Ebûzabi: Müessesetü Zâyid b. Sultân Âl Nehyân, 1425/2004 — nr. 1859, 1868, 1889.
- Şâfiî, Muhammed b. İdrîs (ö. 204/820). el-Ümm. 2. bs. Beyrut: Dâru'l-Fikr, 1403/1983 — 4/91-92.
- Kudûrî, Ebü'l-Hüseyn Ahmed b. Muhammed (ö. 428/1037). el-Muhtasar. Thk. Kâmil Muhammed Muhammed Uveyda. Beyrut: Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1418/1997 — s. 246, 247.
- İbn Kudâme, Muvaffakuddîn Abdullah b. Ahmed (ö. 620/1223). el-Muğnî. Kahire: Mektebetü'l-Kâhire, 1388/1968 — 6/279-280, 6/296, 6/306, 6/309, 6/317.
- Buhûtî, Mansûr b. Yûnus (ö. 1051/1641). Keşşâfü'l-Kınâ' an metni'l-İknâ'. Beyrut: Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye, t.y. — 4/433, 437.
- İbn Âbidîn, Muhammed Emîn (ö. 1252/1836). Reddü'l-Muhtâr ale'd-Dürri'l-Muhtâr. Beyrut: Dâru'l-Fikr, 1421/2000 — 6/781.
Fıkhî atıflar, künyesi verilen klasik Ehl-i Sünnet eserlerinin belirtilen baskılarına göredir (cilt/sayfa; el-Muvatta' için A'zamî neşrinin rivayet numarası). Hadisler, bu eserlerin naklettiği yer gösterilerek anılmıştır. Hukuki atıflar kanunların yürürlükteki metnine yapılmıştır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; fetva veya hukuki görüş değildir. Uygulamadan önce yetkili bir İslam miras hukuku uzmanına ve avukata danışınız.


