Feraiz rehberleri2 dk okuma

Hünsâ-i Müşkil'in Miras Payı: Dört Mezhep

Cinsiyeti belirlenemeyen mirasçı (hünsâ-i müşkil) nasıl pay alır? Hanefî'de az olan pay, Mâlikî'de iki payın ortalaması, Şâfiî ve Hanbelî'de bekletme; örnek.

Hünsâ-i Müşkil'in Miras Payı: Dört Mezhep
Bu yazıda

1Hünsâ-i müşkil kime denir?

Feraizde erkek ile kadının payı bazı durumlarda farklıdır; bu yüzden mirasçının cinsiyeti hesabı etkileyebilir. Fıkıh kitaplarında sayılan belirtilerle cinsiyeti anlaşılan kişi o cinsiyete göre mirasçı olur. Belirtiler çelişir ya da cinsiyet belirlenemezse bu kişiye hünsâ-i müşkil denir ve mezhepler payını farklı yöntemlerle belirler (el-İhtiyâr; el-Muğnî).

2Mezheplere göre hünsânın payı

  • Hanefî (Ebû Hanîfe; fetva bu görüştedir): Hünsâ için erkek ve kız ihtimallerinden kendisine daha az pay düşen esas alınır; kalan diğer mirasçılara verilir, bekletme yapılmaz. Hünsânın sonradan öbür cinsiyette olduğu anlaşılabilecekse fazla alan mirasçıdan ihtiyaten kefil alınabilir (el-İhtiyâr; Reddü'l-Muhtâr; el-Mebsût).
  • Şâfiî: Hünsâ dâhil her mirasçıya iki ihtimaldeki payının azı (yakîn) verilir; kalan, durum belli olana ya da mirasçılar uzlaşana kadar bekletilir (el-Mecmû').
  • Hanbelî: Hünsânın durumunun ileride belli olması umuluyorsa Şâfiî gibi az olan verilir ve kalan bekletilir; bâliğ olup yine belli olmazsa hünsâ, erkek ve kız payının yarısını alır (el-Muğnî).
  • Mâlikî: İki ihtimaldeki payların ortalaması verilir; hünsâ böylece erkek ve kız payının yarısını alır. Meşhur görüşe göre taksim bekletilmez (eş-Şerhu'l-kebîr).

3Örnek: bir oğul ve bir hünsâ çocuk

Bir erkek vefat etti; geriye bir oğlu ve cinsiyeti belirlenemeyen bir çocuğu kaldı. Net tereke 1.200.000 TL.

  • Hünsâ erkek sayılırsa: oğul 1/2, hünsâ 1/2.
  • Hünsâ kız sayılırsa: oğul 2/3, hünsâ 1/3 (Nisâ 4/11).
MezhepOğulHünsâBekletilen
Hanefî800.000 TL400.000 TLYok
Şâfiî600.000 TL400.000 TL200.000 TL
Hanbelî (durumu belli olabilecekse)600.000 TL400.000 TL200.000 TL
Mâlikî700.000 TL500.000 TLYok

Hanbelî mezhebinde hünsâ bâliğ olup durumu yine belli olmazsa Mâlikî'deki gibi ortalama uygulanır: oğul 700.000 TL, hünsâ 500.000 TL.

Aynı aileyi ücretsiz feraiz hesaplayıcısına girerseniz sonucu dört mezhebe göre, kesirli tablo ve gerekçeleriyle görürsünüz. Sonuç bilgilendirme amaçlıdır; karmaşık vakalarda yetkin bir feraiz uzmanına danışın.

Sık Sorulan Sorular

Hünsâ meselesi bugün de gündeme gelir mi?

Nadirdir. Cinsiyetin belirlenebildiği her durumda kişi o cinsiyete göre mirasçı olur; yukarıdaki kurallar yalnız cinsiyet belirlenemediğinde uygulanır. Böyle bir durumda yetkin bir feraiz uzmanına danışılmalıdır.

Faraid.AI hünsâ mirasçıyı hesaplıyor mu?

Evet. Mirasçıyı hünsâ olarak işaretlediğinizde iki ihtimali ayrı hesaplar ve seçilen mezhebin yöntemini uygular; bekletilen tutar varsa ayrıca gösterir.

Kaynaklar

  1. Kur'ân-ı Kerîm — Nisâ 4/11.
  2. İbn Kudâme, Muvaffakuddîn Abdullah b. Ahmed (ö. 620/1223). el-Muğnî (eser düzeyinde atıf; cilt/sayfa verilmemiştir).
  3. Mevsılî, Mecdüddîn Abdullah b. Mahmûd (ö. 683/1284). el-İhtiyâr li-ta'lîli'l-Muhtâr (eser düzeyinde atıf; cilt/sayfa verilmemiştir).
  4. İbn Âbidîn, Muhammed Emîn (ö. 1252/1836). Reddü'l-Muhtâr ale'd-Dürri'l-Muhtâr (eser düzeyinde atıf; cilt/sayfa verilmemiştir).
  5. Serahsî, Şemsüleimme Muhammed b. Ahmed. el-Mebsût (eser düzeyinde atıf; cilt/sayfa verilmemiştir).
  6. ed-Derdîr, Ahmed b. Muhammed (ö. 1201/1786). eş-Şerhu'l-kebîr ale Muhtasari Halîl (eser düzeyinde atıf; cilt/sayfa verilmemiştir).
  7. Nevevî, Yahyâ b. Şeref (ö. 676/1277). el-Mecmû' şerhu'l-Mühezzeb (Şîrâzî'nin el-Mühezzeb'i üzerine; tekmilesiyle) (eser düzeyinde atıf; cilt/sayfa verilmemiştir).

Fıkhî atıflar, künyesi verilen klasik Ehl-i Sünnet eserlerinin belirtilen baskılarına göredir (cilt/sayfa; el-Muvatta' için A'zamî neşrinin rivayet numarası). Hadisler, bu eserlerin naklettiği yer gösterilerek anılmıştır. Hukuki atıflar kanunların yürürlükteki metnine yapılmıştır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; fetva veya hukuki görüş değildir. Uygulamadan önce yetkili bir İslam miras hukuku uzmanına ve avukata danışınız.