
Bu yazıda
1Kardeşler ne zaman mirasçı olur?
Kardeşler ancak belirli durumlarda mirasçı olur. Kur'ân kardeşlerin paylarını kelâle âyetlerinde, yani çocuğu ve babası olmadan ölen kişi için bildirir (Nisâ 4/12; Nisâ 4/176). Bu yüzden kardeş payını hesaplamadan önce başka kimlerin hayatta olduğuna bakılır:
- Oğul veya oğlun oğlu: bütün kardeşler düşer.
- Baba: ana bir kardeşler dahil bütün kardeşler düşer.
- Kız veya oğlun kızı: ana bir kardeşler düşer; öz ve baba bir kardeşler asabe olarak kalanı alabilir.
- Dede: ana bir kardeşler düşer; öz ve baba bir kardeşler konusunda mezhepler ayrılır (aşağıya bakınız).
(Kudûrî, s. 245-246; el-İhtiyâr, 5/95; el-Muğnî, 6/267-268.) Kardeşler baba yüzünden mirasçı olmasalar bile, iki veya daha fazla kardeş annenin payını 1/3'ten 1/6'ya indirir (el-İhtiyâr, 5/95; el-Muvatta', nr. 1854).
2Üç tür kardeş ve payları
- Öz kız kardeş: tek ise 1/2, iki veya daha fazla ise 2/3; öz erkek kardeşle birlikte asabe olur ve erkek iki kız payı alır (2:1); ölenin kızıyla birlikte kalanı alır (Nisâ 4/176; el-Muğnî, 6/269).
- Öz erkek kardeş: asabedir; farz paylardan kalanı alır ve baba bir kardeşleri düşürür (Kudûrî, s. 246).
- Baba bir kız kardeş: öz kız kardeş yoksa onun gibi; tek öz kız kardeşle birlikte 2/3'ü tamamlamak üzere 1/6; yanında baba bir erkek kardeş yoksa iki öz kız kardeş onu düşürür (el-Muğnî, 6/274; el-İhtiyâr, 5/94).
- Baba bir erkek kardeş: öz erkek kardeşten sonra asabedir (Kudûrî, s. 246).
- Ana bir kardeş (erkek veya kız): tek ise 1/6, iki veya daha fazla ise 1/3'ü erkek-kız farkı olmadan eşit paylaşırlar (Nisâ 4/12; Kudûrî, s. 245).
Öz veya baba bir erkek kardeşin oğlu, erkek kardeş yoksa asabe olarak mirasçı olur; kız kardeşin çocukları ve ana bir kardeşin çocukları zevi'l-erhâmdandır (Kudûrî, s. 245; Kudûrî, s. 247).
3Kardeşlerle örnek hesaplar
Bütün örneklerde ölenin çocuğu, oğlunun çocuğu, babası ve dedesi yoktur; tutarlar cenaze masrafı, borç ve vasiyetten sonra kalan net terekedir.
- Zevce + bir öz erkek kardeş + bir öz kız kardeş (120.000): zevce çocuk olmadığı için 1/4 → 30.000 (Nisâ 4/12). Kalan 90.000 kardeşler arasında 2:1: erkek kardeş 60.000, kız kardeş 30.000 (Nisâ 4/176).
- Koca + bir öz kız kardeş (100.000): koca 1/2 → 50.000; kız kardeş 1/2 → 50.000 (Nisâ 4/12; Nisâ 4/176). Farz paylar terekeyi tüketir, kalan yoktur.
- Anne + iki öz kız kardeş + bir ana bir erkek kardeş (60.000): anne birden fazla kardeş bulunduğu için 1/6 → 10.000 (Kudûrî, s. 246); iki kız kardeş 2/3 → kişi başı 20.000 (Nisâ 4/176); ana bir kardeş 1/6 → 10.000 (Nisâ 4/12).
- Anne + öz kız kardeş + baba bir kız kardeş + ana bir kız kardeş (60.000): öz kız kardeş 1/2 → 30.000; baba bir kız kardeş 2/3'ü tamamlamak üzere 1/6 → 10.000 (el-Muğnî, 6/274); ana bir kız kardeş 1/6 → 10.000; anne 1/6 → 10.000.
Dört örnek de dört Sünnî mezhepte aynıdır.
4Mezheplerin ayrıldığı yer: dede ve müşterreke
Dede ile öz veya baba bir kardeşler. Ebû Hanîfe'ye göre dede baba gibidir ve kardeşleri düşürür (Kudûrî, s. 247; el-Muğnî, 6/306). Ebû Yûsuf ve İmam Muhammed ile Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerine göre dede kardeşlerle paylaşır (mukâseme) ve payı belli bir sınırın altına düşecekse kendisine daha elverişli olan verilir (el-Muvatta', nr. 1868; el-Muğnî, 6/309).
Müşterreke (himâriyye). Mirasçılar koca, anne, iki veya daha fazla ana bir kardeş ve öz erkek kardeş ise farz paylar terekeyi tüketir. Şâfiî ve Mâlikî mezhepleri öz kardeşi ana bir kardeşlerin 1/3'üne ortak eder (el-Ümm, 4/91-92; el-Muvatta', nr. 1859); Hanefî ve Hanbelî mezhepleri etmez (Kudûrî, s. 246; el-Muğnî, 6/279-280). Ayrıntılı hesap için feraiz hesaplama örnekleri ve dört mezhebe göre miras hesabı farkları yazılarına bakınız.
Kendi ailenizde her kardeşin payını dört mezhebe göre görmek için ücretsiz feraiz hesaplayıcıyı kullanın.
Sık Sorulan Sorular
Baba hayattayken kardeşler mirasçı olur mu?
Ölenin yalnız kızı varsa kardeşler mirasçı olur mu?
Üvey kardeşler mirasçı olur mu?
Kaynaklar
- Kur'ân-ı Kerîm — Nisâ 4/12, 176.
- Mâlik b. Enes (ö. 179/795). el-Muvatta'. Thk. Muhammed Mustafa el-A'zamî. Ebûzabi: Müessesetü Zâyid b. Sultân Âl Nehyân, 1425/2004 — nr. 1854, 1859, 1868.
- Şâfiî, Muhammed b. İdrîs (ö. 204/820). el-Ümm. 2. bs. Beyrut: Dâru'l-Fikr, 1403/1983 — 4/91-92.
- Kudûrî, Ebü'l-Hüseyn Ahmed b. Muhammed (ö. 428/1037). el-Muhtasar. Thk. Kâmil Muhammed Muhammed Uveyda. Beyrut: Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1418/1997 — s. 245, 245-246, 246, 247.
- İbn Kudâme, Muvaffakuddîn Abdullah b. Ahmed (ö. 620/1223). el-Muğnî. Kahire: Mektebetü'l-Kâhire, 1388/1968 — 6/267-268, 6/269, 6/274, 6/279-280, 6/306, 6/309.
- Mevsılî, Mecdüddîn Abdullah b. Mahmûd (ö. 683/1284). el-İhtiyâr li-ta'lîli'l-Muhtâr. Kahire: Matbaatü'l-Halebî, 1356/1937 — 5/94, 5/95.
Fıkhî atıflar, künyesi verilen klasik Ehl-i Sünnet eserlerinin belirtilen baskılarına göredir (cilt/sayfa; el-Muvatta' için A'zamî neşrinin rivayet numarası). Hadisler, bu eserlerin naklettiği yer gösterilerek anılmıştır. Hukuki atıflar kanunların yürürlükteki metnine yapılmıştır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; fetva veya hukuki görüş değildir. Uygulamadan önce yetkili bir İslam miras hukuku uzmanına ve avukata danışınız.


