Çözülmüş Feraiz Meseleleri — 40 Klasik Vaka

Kur'ânî Furûd (13)

• Koca, çocuk yok → 1/2 · Kur'an 4:12; Sirâciyye §Furûd
• Koca + oğul → 1/4 · Kur'an 4:12
• Zevce (eş), çocuk yok → 1/4 · Kur'an 4:12; Sirâciyye §Furûd
• Zevce + oğul → 1/8 · Kur'an 4:12
• 4 eş + oğul → grup 1/8, kişi başı 1/32 · Kur'an 4:12; Sirâciyye (eşler payı eşit böler)
• Baba + oğul → baba 1/6 · Kur'an 4:11
• Anne + oğul → anne 1/6 · Kur'an 4:11
• Anne + baba (çocuk/kardeş yok) → anne 1/3, baba 2/3 · Kur'an 4:11; Sirâciyye
• Tek kız (asabe yok) → 1/2 farz + redd = tam · Kur'an 4:11; Sirâciyye §Redd (Hanefî)
• 2 kız + baba → kızlar 2/3, baba 1/3 · Kur'an 4:11 (iki+ kız 2/3); baba kalanı asabe alır
• Oğul + kız → 2:1 ta'sîb (kız 1/3, oğul 2/3) · Kur'an 4:11 (li'z-zekeri mislu hazzı'l-ünseyeyn)
• Eş + tek kız (asabe yok) → eş 1/8, kız 7/8 (redd) · Kur'an 4:12; Sirâciyye §Redd (eş redde girmez)
• Eş + 2 kız + baba → eş 1/8, kızlar 2/3, baba kalan · Kur'an 4:11-12

Umariyyatân (2)

• Koca + anne + baba → anne KALANIN 1/3'ü = 1/6 · Sirâciyye §Garrâveyn; Hz. Ömer kazâsı
• Eş + anne + baba → anne kalanın 1/3'ü = 1/4 · Sirâciyye §Garrâveyn

Avliyye (2)

• Minbariyye: koca + 2 kız + anne + baba (avl 12→15) · Sirâciyye §Avl; Hz. Ali (minber kazâsı)
• Koca + 2 kız kardeş (apb) → avl 6→7 · Sirâciyye §Avl

Reddiyye (3)

• Yalnız anne → 1/3 + redd = tam · Sirâciyye §Redd (Hanefî/Hanbelî)
• Eş + anne (asabe yok) → eş 1/4 (redd almaz), anne 3/4 · Sirâciyye §Redd: eşler redde girmez
• Anne + tek kız (asabe yok) → 1:3 oranında redd · Sirâciyye §Redd; kız 1/2 + anne 1/6, kalan 2/6 oranlı redd

Hacb (3)

• Oğul varken kardeşler düşer (hacb-ı hirmân) · Sirâciyye §Hacb; oğul kardeşi tamamen perdeler
• Baba varken dede ve kardeşler düşer · Sirâciyye §Hacb; baba dedeyi ve kardeşi perdeler
• Anne + baba + oğul → her ebeveyn 1/6, oğul kalan · Kur'an 4:11

Torun (1)

• Tek kız + oğlun kızı → farz 1/2 + 1/6, redd ile 3/4 + 1/4 · Sirâciyye §Redd; öz kız 1/2, oğlun kızı 1/6 (tekmile), kalan 1/3 redd 3:1

Kardeşler (2)

• Anne-bir 2 kardeş → 1/3 (eşit böler, cinsiyet farkı yok) · Kur'an 4:12; anne-bir kardeşler 2+ ise 1/3 eşit
• Tek ana-baba-bir kız kardeş → 1/2 · Kur'an 4:176; Sirâciyye

Mâni-i Miras (2)

• Gayrimüslim oğul mirastan men → pay 0 · Hadis: 'Müslüman kâfire... mirasçı olmaz' (Buhârî/Müslim)
• Katil oğul mirastan men → pay 0 · Hadis: 'Katile miras yoktur' (Tirmizî); Muğnî

Nine (2)

• Anneanne + oğul → nine 1/6, oğul kalan · Hadis (Muğîre b. Şu'be: nineye 1/6); Sirâciyye
• İki nine (anne+baba tarafı) + oğul → 1/6 ortak · Sirâciyye; nineler 1/6'yı paylaşır

Dede & Kardeş (1)

• Hanefî: dede + apb erkek kardeş → dede perdeler · Hanefî (Ebû Hanîfe): dede baba gibi, kardeşi düşürür

Ta'sîb (3)

• Tek kız + apb kız kardeş → kız 1/2, kız kardeş asabe 1/2 · Hadis (İbn Mes'ûd kazâsı); Sirâciyye — kız kardeş asabe ma'a'l-gayr
• 2 oğul → her biri 1/2 · Kur'an 4:11; oğullar eşit böler
• 3 oğul → her biri 1/3 · Kur'an 4:11

Tereke Hesabı (2)

• Borç düşümü: 240.000 mal − 40.000 borç → net 200.000, oğul tamamı · Kur'an 4:11 ('min ba'di vasiyyetin yûsî bihâ ev deyn')
• Vasiyet (1/3 sınırı içinde) mirasçı dışına → kalan dağıtılır · Hadis: vasiyet 1/3'ü aşamaz; Muğnî

Mezhep Tutarlılığı (3)

• Şâfiî: anne + baba + oğul → 1/6, 1/6, kalan · Kur'an 4:11 (mezhepler furûdda ittifak eder)
• Mâlikî: anne + baba + oğul → 1/6, 1/6, kalan · Kur'an 4:11
• Hanbelî: anne + baba + oğul → 1/6, 1/6, kalan · Kur'an 4:11

Beytülmâl (1)

• Şâfiî: yalnız tek kız → 1/2, kalan beytülmâle · Şâfiî klasik: redd yok, kalan beytülmâle (devlet hazinesi)