
در این مقاله
۱مفقود کیست؟
مفقود کسی است که ناپدید شده و زنده یا مرده بودنش معلوم نیست. دو مسئله جدا مطرح است:
- مال خود او: مفقود زنده شمرده میشود؛ ترکهاش تا وقتی حکم به مرگش داده نشده میان وارثانش تقسیم نمیشود.
- سهم او از ترکه دیگری: اگر یکی از خویشاوندان مفقود بمیرد، سهم مفقود موقوف (نگهداشته) میشود و دیگر وارثان سهمی از روی احتیاط میبرند (الاختيار؛ المغني).
۲در هر مذهب چه مدت انتظار کشیده میشود؟
- حنفی: بنا بر فتوا، تا وقتی همسالان مفقود مرده باشند یا او به ۹۰ سالگی رسیده باشد انتظار کشیده میشود (رد المحتار).
- مالکی: مدت چهار سال فقط به حق همسر برای ازدواج دوباره مربوط است؛ مال و ارث مفقود تا گذشتن مدت تعمیر از زمان تولد (موتور محاسبه ۷۰ سال را به کار میبرد؛ مدتهای دیگری نیز در مذهب نقل شده) یا حکم قاضی منتظر میماند (الشرح الكبير).
- شافعی: قاضی وقتی مدتی بگذرد که مفقود معمولاً بیش از آن زنده نمیماند، به مرگ او حکم میکند؛ تعیین مدت با قاضی است (المجموع).
- حنبلی: در ناپدید شدن عادی باید ۹۰ سال از تولد بگذرد؛ برای کسی که در حالی ناپدید شده که مرگ محتمل است، مانند جنگ یا غرق کشتی، چهار سال کافی است (كشاف القناع؛ المغني).
در هر چهار مذهب، حکم قاضی به مرگ برای متوفی شمردن او کافی است.
۳سهم وارث مفقود چگونه نگه داشته میشود؟
اگر هنگام فوت متوفی یکی از وارثان مفقود باشد، مسئله دو بار حساب میشود: یک بار با فرض زنده بودن مفقود و یک بار با فرض مرده بودن او. هر وارث کمترِ دو نتیجه را میبرد؛ باقی، از جمله سهم خود مفقود، نگه داشته میشود. اگر مفقود بازگردد سهمش را میبرد؛ اگر حکم به مرگش داده شود، مبلغ نگهداشته به دیگر وارثان میرسد، گویی مفقود هرگز وارث نبوده است. این روش در منابع حنفی، شافعی و حنبلی آمده است (الاختيار؛ المجموع؛ المغني).
مثال: مردی درگذشته و همسر، یک دختر، یک پسر مفقود و یک برادر تنی از او ماندهاند. ترکه خالص: 2,400,000.
- اگر پسر زنده باشد: همسر ۱/۸، باقی میان پسر و دختر به نسبت ۲ به ۱؛ برادر چیزی نمیبرد (النساء: 11؛ النساء: 12).
- اگر پسر مرده باشد: همسر ۱/۸، دختر ۱/۲، برادر ۳/۸ باقیمانده.
- اکنون پرداخت میشود: همسر 300,000، دختر 700,000 (کمترِ دو حالت)، برادر 0.
- نگه داشته میشود: 1,400,000. اگر پسر بازگردد همه آن را میبرد؛ اگر حکم به مرگش داده شود، دختر 500,000 دیگر و برادر 900,000 میبرند.
همین خانواده را در ماشینحساب رایگان فرائض وارد کنید تا نتیجه را در هر یک از چهار مذهب همراه با کسرها و دلیل ببینید. نتیجه جنبه آگاهیبخشی دارد؛ در مسائل پیچیده با کارشناس فرائض مشورت کنید.
پرسشهای رایج
اگر مفقود بازگردد چه میشود؟
پس از حکم دادگاه به مرگ، سهم نگهداشته به چه کسی میرسد؟
آیا Faraid.AI وارث مفقود را حساب میکند؟
منابع
- قرآن کریم — النساء: 11، 12.
- ابن قدامة (ت 620هـ). المغني (إحالة إلى الكتاب دون جزء أو صفحة).
- الموصلي (ت 683هـ). الاختيار لتعليل المختار (إحالة إلى الكتاب دون جزء أو صفحة).
- البهوتي (ت 1051هـ). كشاف القناع عن متن الإقناع (إحالة إلى الكتاب دون جزء أو صفحة).
- ابن عابدين (ت 1252هـ). رد المحتار على الدر المختار (إحالة إلى الكتاب دون جزء أو صفحة).
- الدردير (ت 1201هـ). الشرح الكبير على مختصر خليل (إحالة إلى الكتاب دون جزء أو صفحة).
- النووي (ت 676هـ). المجموع شرح المهذب (مع التكملة) (إحالة إلى الكتاب دون جزء أو صفحة).
ارجاعات فقهی به چاپهای ذکرشده از کتابهای کلاسیک اهل سنت است (جلد/صفحه؛ برای الموطأ شماره روایت در چاپ اعظمی). احادیث از جایی نقل شدهاند که این کتابها آنها را روایت کردهاند. ارجاعات حقوقی به متن قوانین نافذ است.
این مقاله اطلاعات عمومی است و فتوا یا مشاوره حقوقی نیست. پیش از اقدام با عالم متخصص فرائض و وکیل مشورت کنید.


