
Bu yazıda
1Mefkûd kime denir?
Mefkûd, kaybolan ve hayatta olup olmadığı bilinmeyen kişidir. Miras açısından iki ayrı soru doğar:
- Kendi malı: Mefkûd hükmen hayatta sayılır; ölümüne hükmedilmedikçe malı mirasçılarına taksim edilmez.
- Başkasından mirası: Kayıp kişinin bir yakını vefat ederse onun payı bekletilir (mevkuf); diğer mirasçılara ihtiyatlı pay verilir (el-İhtiyâr; el-Muğnî).
2Mezheplere göre ne kadar beklenir?
- Hanefî: Fetvaya göre kayıp kişinin akranlarının vefat etmesi ya da 90 yaşını doldurmuş olması beklenir (Reddü'l-Muhtâr).
- Mâlikî: Dört yıllık süre yalnız kayıp kişinin eşinin yeniden evlenebilmesi içindir; malı ve mirası, doğumundan itibaren hesaplanan ta'mîr süresi (motorda 70 yıl esas alınır; mezhepte farklı süreler de nakledilmiştir) dolana ya da hâkim hükmedene kadar bekletilir (eş-Şerhu'l-kebîr).
- Şâfiî: Kayıp kişinin yaşayamayacağı bir süre geçince hâkim ölümüne hükmeder; süreyi hâkim takdir eder (el-Mecmû').
- Hanbelî: Olağan bir kayboluşta doğumundan itibaren 90 yıl geçmesi beklenir; savaş, deniz kazası gibi helak ihtimali yüksek bir durumda kaybolan için dört yıl yeterlidir (Keşşâfü'l-Kınâ'; el-Muğnî).
Dört mezhepte de hâkimin ölüm kararı, kişiyi ölü saymak için yeterlidir.
3Kayıp mirasçının payı nasıl bekletilir?
Mirasbırakan vefat ettiğinde mirasçılardan biri kayıpsa hesap iki ihtimale göre yapılır: kayıp kişi hayatta ve ölü. Her mirasçıya iki ihtimalden az olanı verilir; kalan (kayıp kişinin payı dâhil) bekletilir. Kayıp kişi dönerse payını alır; ölümüne hükmedilirse bekletilen kısım, sanki kayıp kişi hiç mirasçı olmamış gibi diğer mirasçılara dağıtılır. Hanefî, Şâfiî ve Hanbelî kaynaklarında bu yöntem anlatılır (el-İhtiyâr; el-Mecmû'; el-Muğnî).
Örnek: Bir erkek vefat etti; geriye zevcesi, bir kızı, kayıp bir oğlu ve bir öz erkek kardeşi kaldı. Net tereke 2.400.000 TL.
- Oğul hayattaysa: zevce 1/8, kalan oğul ile kız arasında 2:1; kardeşe bir şey kalmaz (Nisâ 4/11; Nisâ 4/12).
- Oğul ölüyse: zevce 1/8, kız 1/2, kardeş kalanı (3/8) alır.
- Şimdi verilen: zevce 300.000 TL, kız 700.000 TL (iki ihtimalin azı), kardeş 0 TL.
- Bekletilen: 1.400.000 TL. Oğul dönerse tamamını alır; ölümüne hükmedilirse kıza 500.000 TL, kardeşe 900.000 TL verilir.
4Türk hukukunda gaiplik
Türk Medeni Kanunu'na göre ölüm tehlikesi içinde kaybolan ya da uzun zamandan beri kendisinden haber alınamayan kişi için hâkim, ilgililerin istemiyle gaiplik kararı verebilir (TMK m. 32). Başvuru, ölüm tehlikesinden itibaren en az bir yıl ya da son haberden itibaren en az beş yıl geçtikten sonra yapılabilir (TMK m. 33). Resmî işlemler bu kurallara göre yürür; feraize göre paylaşım, mirasçıların rızasıyla yapılabilir (bkz. veraset ilamından sonra feraiz taksimi). Mahkeme süreçleri için bir avukatla çalışın; avukatlar için Faraid.AI sayfasında büroların kullandığı araçları bulabilirsiniz.
Aynı aileyi ücretsiz feraiz hesaplayıcısına girerseniz sonucu dört mezhebe göre, kesirli tablo ve gerekçeleriyle görürsünüz. Sonuç bilgilendirme amaçlıdır; karmaşık vakalarda yetkin bir feraiz uzmanına danışın.
Sık Sorulan Sorular
Kayıp kişi dönerse ne olur?
Mahkeme ölüm kararı verirse bekletilen pay kime gider?
Faraid.AI kayıp mirasçıyı hesaplıyor mu?
Kaynaklar
- Kur'ân-ı Kerîm — Nisâ 4/11, 12.
- İbn Kudâme, Muvaffakuddîn Abdullah b. Ahmed (ö. 620/1223). el-Muğnî (eser düzeyinde atıf; cilt/sayfa verilmemiştir).
- Mevsılî, Mecdüddîn Abdullah b. Mahmûd (ö. 683/1284). el-İhtiyâr li-ta'lîli'l-Muhtâr (eser düzeyinde atıf; cilt/sayfa verilmemiştir).
- Buhûtî, Mansûr b. Yûnus (ö. 1051/1641). Keşşâfü'l-Kınâ' an metni'l-İknâ' (eser düzeyinde atıf; cilt/sayfa verilmemiştir).
- İbn Âbidîn, Muhammed Emîn (ö. 1252/1836). Reddü'l-Muhtâr ale'd-Dürri'l-Muhtâr (eser düzeyinde atıf; cilt/sayfa verilmemiştir).
- ed-Derdîr, Ahmed b. Muhammed (ö. 1201/1786). eş-Şerhu'l-kebîr ale Muhtasari Halîl (eser düzeyinde atıf; cilt/sayfa verilmemiştir).
- Nevevî, Yahyâ b. Şeref (ö. 676/1277). el-Mecmû' şerhu'l-Mühezzeb (Şîrâzî'nin el-Mühezzeb'i üzerine; tekmilesiyle) (eser düzeyinde atıf; cilt/sayfa verilmemiştir).
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 8.12.2001, sayı 24607) — m. 32, 33.
Fıkhî atıflar, künyesi verilen klasik Ehl-i Sünnet eserlerinin belirtilen baskılarına göredir (cilt/sayfa; el-Muvatta' için A'zamî neşrinin rivayet numarası). Hadisler, bu eserlerin naklettiği yer gösterilerek anılmıştır. Hukuki atıflar kanunların yürürlükteki metnine yapılmıştır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; fetva veya hukuki görüş değildir. Uygulamadan önce yetkili bir İslam miras hukuku uzmanına ve avukata danışınız.


