
Bu yazıda
1Çocuklar mirasın merkezindedir
Ölenin oğlu ve kızı hiçbir durumda tamamen düşmeyen mirasçılardır (el-İhtiyâr, 5/94). Çocuğun varlığı başka mirasçıların payını da değiştirir: eşin payı yarıya iner, anne ve baba 1/6 alır (Nisâ 4/11; Nisâ 4/12); ölenin oğlu olmayıp yalnız kızları varsa baba 1/6'nın yanında kızlardan artanı da alır (el-Muğnî, 6/277); oğul varken ölenin kardeşleri pay alamaz (Kudûrî, s. 245-246).
2Kızın payı: tek kız 1/2, iki ve daha fazla kız 2/3
Oğul yoksa tek kız terekenin yarısını, iki veya daha fazla kız birlikte üçte ikisini alır (Nisâ 4/11; el-İhtiyâr, 5/87). İki kızın 2/3 aldığı konusunda icmâ vardır; Hz. Peygamber, Uhud'da şehit düşen Sa'd b. Rebî'in iki kızına mirasın üçte ikisini verdirmiştir (el-İhtiyâr, 5/87; el-Muğnî, 6/271). Kızlar bu payı aralarında eşit paylaşır.
Kızların payından sonra kalan en yakın asabeye gider: önce oğlun oğluna, o yoksa babaya, baba da yoksa dedeye ve kardeşlere (Kudûrî, s. 245; el-Muğnî, 6/277). Dede ile kardeşler birlikte olduğunda mezhepler ayrılır: Hanefî mezhebinde dede kardeşleri düşürür; Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde kardeşler dedeyle paylaşır (el-İhtiyâr, 5/101; el-Muğnî, 6/307; el-Muğnî, 6/309). Ölenin oğlu, oğlunun oğlu ve babası yoksa öz kız kardeşler kızlarla birlikte asabe olur ve kalanı alır (el-Muğnî, 6/269); Hanefî mezhebinde dede varken kız kardeşler de pay alamaz (el-İhtiyâr, 5/101).
3Oğul ve kız birlikte: erkeğe iki, kıza bir
Oğul varsa çocuklar asabe olur: eş, anne ve baba gibi pay sahipleri paylarını aldıktan sonra kalan, oğullar ve kızlar arasında erkeğe iki, kıza bir hisse olacak şekilde bölünür (Nisâ 4/11; Kudûrî, s. 246). Kız kardeşi olmayan oğul ya da oğullar, pay sahiplerinden artanın tamamını alır (el-İhtiyâr, 5/92).
Örnek: Bir erkek vefat etti; annesi, babası, bir oğlu (Ali) ve iki kızı (Zeynep, Meryem) kaldı. Net tereke 1.200.000 TL.
- Anne: çocuk olduğu için 1/6 → 200.000 TL
- Baba: çocuk olduğu için 1/6 → 200.000 TL
- Ali: kalan 2/3'ün yarısı, 1/3 → 400.000 TL
- Zeynep ve Meryem: her biri 1/6 → 200.000 TL
4Kızlar ve diğer mirasçılar: iki hesaplanmış örnek
Tek kız ve kardeş: Bir erkek vefat etti; zevcesi, bir kızı (Zeynep) ve bir öz erkek kardeşi (Ömer) kaldı. Net tereke 960.000 TL. Zevce 1/8 (120.000 TL), Zeynep 1/2 (480.000 TL), Ömer kalan 3/8 (360.000 TL) alır.
İki kız ve avl: Bir kadın vefat etti; kocası, annesi ve iki kızı kaldı. Koca 1/4, anne 1/6, kızlar 2/3 alır; toplam 13/12 olduğu için mesele 13'e avl eder: koca 3/13, anne 2/13, her kız 4/13 (Kudûrî, s. 246, 248). Net tereke 1.300.000 TL ise koca 300.000, anne 200.000, her kız 400.000 TL alır. Avl için avl ve redd yazısına bakın.
Bu yazıdaki üç örneğin sonucu dört mezhepte aynıdır.
5Oğlun çocukları ve kızın çocukları
Ölenin hayatta çocuğu yoksa oğlunun çocukları onların yerine geçer: oğlun kızı tekse 1/2, iki ve daha fazlaysa 2/3 alır; oğlun oğluyla birlikte erkeğe iki, kıza bir hisse düşer (el-Muğnî, 6/270; el-İhtiyâr, 5/88). Kızın çocukları ise pay sahibi ya da asabe değil, zevi'l-erhâmdandır (Kudûrî, s. 247). Ayrıntı için hacb ve zevi'l-erhâm yazılarına bakın.
Kendi ailenizi ücretsiz feraiz hesaplayıcısına girerseniz her çocuğun payını dört mezhebe göre görürsünüz. Sonuç bilgilendirme amaçlıdır; karmaşık vakalarda yetkin bir feraiz uzmanına danışın.
Sık Sorulan Sorular
Tek kız çocuğu bütün mirası alır mı?
Yalnız kızları olan birinin kardeşleri mirasçı olur mu?
Çocukların payında mezhepler ayrışır mı?
Kaynaklar
- Kur'ân-ı Kerîm — Nisâ 4/11, 12.
- Kudûrî, Ebü'l-Hüseyn Ahmed b. Muhammed (ö. 428/1037). el-Muhtasar. Thk. Kâmil Muhammed Muhammed Uveyda. Beyrut: Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1418/1997 — s. 245, 245-246, 246, 246, 248, 247.
- İbn Kudâme, Muvaffakuddîn Abdullah b. Ahmed (ö. 620/1223). el-Muğnî. Kahire: Mektebetü'l-Kâhire, 1388/1968 — 6/269, 6/270, 6/271, 6/277, 6/296, 6/307, 6/309.
- Mevsılî, Mecdüddîn Abdullah b. Mahmûd (ö. 683/1284). el-İhtiyâr li-ta'lîli'l-Muhtâr. Kahire: Matbaatü'l-Halebî, 1356/1937 — 5/87, 5/88, 5/92, 5/94, 5/101.
Fıkhî atıflar, künyesi verilen klasik Ehl-i Sünnet eserlerinin belirtilen baskılarına göredir (cilt/sayfa; el-Muvatta' için A'zamî neşrinin rivayet numarası). Hadisler, bu eserlerin naklettiği yer gösterilerek anılmıştır. Hukuki atıflar kanunların yürürlükteki metnine yapılmıştır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; fetva veya hukuki görüş değildir. Uygulamadan önce yetkili bir İslam miras hukuku uzmanına ve avukata danışınız.


