
Bu yazıda
1Avl ve redd hangi durumda gündeme gelir?
Feraizde net tereke önce payı belirli mirasçılara (ashâb-ı ferâiz) verilir; artanı asabe denilen baba tarafı yakınlar alır (Kudûrî, s. 245-246). Çoğu ailede paylar ile asabenin aldığı kısım terekeyi tam olarak karşılar. İki istisna vardır: belirli payların toplamı terekeyi aşarsa avl, paylar terekeyi tüketmez ve asabe de yoksa redd uygulanır (Kudûrî, s. 246, 248).
2Avl: paylar toplamı terekeyi aşarsa
Avlde meselenin paydası (asl-ı mesele) büyütülür; böylece bütün pay sahiplerinin payı aynı oranda küçülür ve hiçbir mirasçı tek başına zarara uğratılmaz (Kudûrî, s. 246, 248). Avl, Hz. Ömer döneminde sahabenin çoğunluğunun görüşüyle uygulanmış; İbn Abbâs ise ona karşı çıkmıştır. Dört mezhep avli kabul eder (el-Mebsût).
Örnek: Bir kadın vefat etti; geriye kocası ve iki öz kız kardeşi kaldı (çocuğu, babası ve erkek kardeşi yok). Koca 1/2, iki kız kardeş 2/3 alır (Nisâ 4/12; Nisâ 4/176). Payda 6 ile: 3 + 4 = 7 hisse eder ve 6'yı aşar. Mesele 7'ye avl eder:
- Koca: 3/7
- İki kız kardeş: 4/7 (her biri 2/7)
Net tereke 1.400.000 TL ise koca 600.000 TL, her kız kardeş 400.000 TL alır.
En meşhur avl örneği Minberiyye meselesidir: zevce, iki kız, anne ve baba. Paylar 3/24 + 16/24 + 4/24 + 4/24 = 27/24 eder; mesele 27'ye avl eder ve zevcenin 1/8'i fiilen 1/9'a iner.
3Redd: asabe yokken artan mal
Pay sahiplerine paylarını verdikten sonra mal artıyor ve asabe yoksa mezhepler ayrışır:
- Hanefî ve Hanbelî: artan, eşler dışındaki pay sahiplerine payları oranında iade edilir; buna redd denir (Kudûrî, s. 246; el-Muğnî, 6/296).
- İmam Mâlik ve İmam Şâfiî: Zeyd b. Sâbit'in görüşünü izleyerek artanı beytülmâle verir (el-Muğnî, 6/296). Sonraki Şâfiî âlimleri, beytülmâl düzenli işlemediğinde redd ile fetva vermiş; bazı sonraki Mâlikî âlimleri de bu görüşe meyletmiştir (Keşşâfü'l-Kınâ', 4/433, 437).
Klasik görüşte eşlere redd yapılmaz: eş payını alır, artan diğer pay sahiplerine döner (Kudûrî, s. 246; el-Muğnî, 6/296).
4Sayısal örnek: redd ve mezhep farkı
Anne ve kız: Bir erkek vefat etti; geriye annesi ve bir kızı kaldı. Anne 1/6, kız 1/2 alır (Nisâ 4/11); toplam 4/6 eder, 2/6 artar ve asabe yoktur.
- Hanefî ve Hanbelî: artan 1:3 oranında iade edilir; anne 1/4, kız 3/4 alır. Net tereke 1.200.000 TL ise anne 300.000 TL, kız 900.000 TL.
- Mâlikî ve Şâfiî (klasik görüş): anne 200.000 TL, kız 600.000 TL; artan 400.000 TL beytülmâle gider.
Eş varken: Mirasçılar zevce, anne ve kız ise zevce 1/8'ini alır; kalan 7/8 anne ile kız arasında 1:3 bölünür: anne 7/32, kız 21/32. Net tereke 3.200.000 TL ise zevce 400.000 TL, anne 700.000 TL, kız 2.100.000 TL alır (Hanefî ve Hanbelî).
Aynı aileyi ücretsiz feraiz hesaplayıcısına girerseniz sonucu dört mezhebe göre, kesirli tablo ve gerekçeleriyle görürsünüz. Sonuç bilgilendirme amaçlıdır; karmaşık vakalarda yetkin bir feraiz uzmanına danışın.
Sık Sorulan Sorular
Avl her mirasçının payını aynı oranda mı küçültür?
Eşe redd yapılır mı?
Hesaplayıcı avl ve reddi gösteriyor mu?
Kaynaklar
- Kur'ân-ı Kerîm — Nisâ 4/11, 12, 176.
- Kudûrî, Ebü'l-Hüseyn Ahmed b. Muhammed (ö. 428/1037). el-Muhtasar. Thk. Kâmil Muhammed Muhammed Uveyda. Beyrut: Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1418/1997 — s. 245-246, 246, 246, 248.
- İbn Kudâme, Muvaffakuddîn Abdullah b. Ahmed (ö. 620/1223). el-Muğnî. Kahire: Mektebetü'l-Kâhire, 1388/1968 — 6/296.
- Buhûtî, Mansûr b. Yûnus (ö. 1051/1641). Keşşâfü'l-Kınâ' an metni'l-İknâ'. Beyrut: Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye, t.y. — 4/433, 437.
- Serahsî, Şemsüleimme Muhammed b. Ahmed. el-Mebsût (eser düzeyinde atıf; cilt/sayfa verilmemiştir).
Fıkhî atıflar, künyesi verilen klasik Ehl-i Sünnet eserlerinin belirtilen baskılarına göredir (cilt/sayfa; el-Muvatta' için A'zamî neşrinin rivayet numarası). Hadisler, bu eserlerin naklettiği yer gösterilerek anılmıştır. Hukuki atıflar kanunların yürürlükteki metnine yapılmıştır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; fetva veya hukuki görüş değildir. Uygulamadan önce yetkili bir İslam miras hukuku uzmanına ve avukata danışınız.


