
In dit artikel
1Wanneer ontstaan ʿawl en radd?
In faraid gaat de netto nalatenschap eerst naar de erfgenamen met een vast aandeel (aṣḥāb al-furūḍ); wat overblijft, gaat naar de resterfgenamen (ʿaṣaba), de verwanten van vaderszijde (al-Qudūrī, p. 245-246). Bij de meeste families dekken de vaste delen en het restant de nalatenschap precies. Er zijn twee uitzonderingen: zijn de vaste delen samen meer dan de nalatenschap, dan geldt ʿawl; putten zij haar niet uit en is er geen resterfgenaam, dan geldt radd (al-Qudūrī, p. 246, 248).
2ʿAwl: wanneer de delen de nalatenschap overschrijden
Bij ʿawl wordt de gemeenschappelijke noemer van het geval verhoogd, zodat het deel van elke erfgenaam met een vast aandeel in dezelfde verhouding krimpt en geen enkele erfgenaam het tekort alleen draagt (al-Qudūrī, p. 246, 248). ʿAwl werd toegepast in de tijd van ʿUmar met instemming van de meeste Metgezellen, terwijl Ibn ʿAbbās zich ertegen verzette. Alle vier soennitische rechtsscholen aanvaarden ʿawl (al-Mabsūṭ).
Voorbeeld: een vrouw overlijdt en laat haar echtgenoot en twee volle zussen na (geen kind, vader of broer). De echtgenoot krijgt 1/2 en de twee zussen 2/3 (al-Nisāʾ 4:12; al-Nisāʾ 4:176). Met een noemer van 6 is dat 3 + 4 = 7 delen, meer dan 6, dus stijgt het geval naar 7:
- Echtgenoot: 3/7
- Twee zussen: 4/7 (ieder 2/7)
Bij een netto nalatenschap van 1.400.000 krijgt de echtgenoot 600.000 en elke zus 400.000.
Het bekendste ʿawl-geval is al-Minbariyya: een echtgenote, twee dochters, de moeder en de vader. De delen komen op 3/24 + 16/24 + 4/24 + 4/24 = 27/24; het geval stijgt naar 27 en het achtste deel van de echtgenote wordt in feite een negende.
3Radd: een overschot zonder resterfgenaam
Blijft er na de vaste delen iets over en is er geen resterfgenaam, dan verschillen de scholen:
- Ḥanafitische en ḥanbalitische school: het overschot gaat terug naar de erfgenamen met een vast aandeel behalve de echtgenoten, naar verhouding van hun delen; dat is radd (al-Qudūrī, p. 246; al-Mughnī, 6/296).
- Imām Mālik en imām ash-Shāfiʿī: Zayd b. Thābit volgend gaat het overschot naar de staatskas (bayt al-māl) (al-Mughnī, 6/296). Latere sjafiitische geleerden gaven fatwa's voor radd wanneer de staatskas niet behoorlijk werd beheerd, en sommige latere malikieten neigden tot dezelfde opvatting (Kashshāf al-Qināʿ, 4/433, 437).
In de klassieke opvatting is er geen radd aan de echtgenoten: een echtgenoot krijgt het vaste deel en het overschot gaat terug naar de overige erfgenamen met een vast aandeel (al-Qudūrī, p. 246; al-Mughnī, 6/296).
4Uitgewerkt voorbeeld: radd en het verschil tussen de scholen
Moeder en dochter: een man overlijdt en laat zijn moeder en één dochter na. De moeder krijgt 1/6 en de dochter 1/2 (al-Nisāʾ 4:11); samen 4/6, dus 2/6 blijft over en er is geen resterfgenaam.
- Ḥanafitische en ḥanbalitische school: het overschot wordt teruggegeven in de verhouding 1:3, dus de moeder krijgt 1/4 en de dochter 3/4. Bij een netto nalatenschap van 1.200.000: moeder 300.000, dochter 900.000.
- Malikitische en sjafiitische school (oorspronkelijke opvatting): moeder 200.000, dochter 600.000; de resterende 400.000 gaat naar de staatskas.
Met een echtgenoot: zijn de erfgenamen de echtgenote, de moeder en een dochter, dan krijgt de echtgenote haar 1/8 en wordt de resterende 7/8 in de verhouding 1:3 tussen moeder en dochter verdeeld: moeder 7/32, dochter 21/32. Bij een netto nalatenschap van 3.200.000: echtgenote 400.000, moeder 700.000, dochter 2.100.000 (ḥanafitische en ḥanbalitische school).
Voer hetzelfde gezin in de gratis faraid-calculator in om de uitkomst volgens de vier rechtsscholen te zien, met breukentabel en motivering. De uitkomst is informatief; raadpleeg bij complexe gevallen een deskundige op het gebied van faraid.
Veelgestelde vragen
Verlaagt ʿawl het deel van elke erfgenaam met dezelfde verhouding?
Is er radd aan een echtgenoot?
Toont de calculator ʿawl en radd?
Bronnen
- De Koran — al-Nisāʾ 4:11, 12, 176.
- al-Qudūrī, Abū l-Ḥusayn Aḥmad b. Muḥammad (d. 428/1037). al-Mukhtaṣar. Ed. Kāmil Muḥammad Muḥammad ʿUwayḍa. Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya, 1418/1997 — p. 245-246, 246, 246, 248.
- Ibn Qudāma, Muwaffaq al-Dīn ʿAbd Allāh b. Aḥmad (d. 620/1223). al-Mughnī. Cairo: Maktabat al-Qāhira, 1388/1968 — 6/296.
- al-Buhūtī, Manṣūr b. Yūnus (d. 1051/1641). Kashshāf al-Qināʿ ʿan Matn al-Iqnāʿ. Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya, n.d. — 4/433, 437.
- al-Sarakhsī, Shams al-Aʾimma Muḥammad b. Aḥmad. al-Mabsūṭ (cited at the level of the work; no volume/page given).
Fiqh-verwijzingen betreffen de genoemde edities van de klassieke soennitische werken (deel/pagina; bij al-Muwaṭṭaʾ het overleveringsnummer in de editie van al-Aʿẓamī). Hadiths worden aangehaald via de plaats waar deze werken ze overleveren. Wetsverwijzingen betreffen de geldende tekst.
Dit artikel is algemene informatie, geen fatwa en geen juridisch advies. Raadpleeg een gekwalificeerde deskundige in islamitisch erfrecht en een notaris of advocaat voordat u handelt.


